محمّد بن الحسن بن زين الدّين
محمّد بن حسن بن زين الدّين ( شهيد ثانى ) على بن احمد العاملى فاضلى محقق و كنجكاو و فقيهى درياآسا . وى در ظهر روز دوشنبه دهم ماه شعبان سال 980 ه . ق متولّد شده است . نخست نزد پدرش و سيّد محمد مؤلف « مدارك » درس خواند و حديث و علم اصول و ديگر علوم را آموخت و تأليفات ايشان را بهصورت درس فراگرفت و پس از آن به مكّه مشرف شد و از ميرزا محمد استرآبادى مؤلف كتاب « رجال » علم حديث آموخت آنگاه به ديار خويش برگشت و سپس عازم عراق و پس از آن به مكه رفت و تا پايان عمر در آنجا به سر برد .
آثار : « شرح تهذيب الاحكام و شرح استبصار » در سه جلد ، « حاشيه بر شرح لمعه » در دو جلد ، « حاشيه بر اصول معالم الدين » ، « حاشيه اصول كافى » و حاشيههاى گوناگون ، « كتاب روضة الخواطر و نزهة النواظر » در سه جلد و . . . و ديوان شعر .
مؤلف كتاب امل الآمل مىگويد : « زين الدّين شعر خوب مىگفته است » فرزندش گفته است : « پدر من اشعارى پسنديده مشتمل بر اندرز و نغز فراوان دارد و نامه و منشداتى از او باقى است . »
فرزندش شيخ على در جزء دوم كتاب « الدر المنثور » وى را عالمى عامل و فاضلى كامل و پارسايى دادگر و پاكدامنى عابد و پرهيزگارى زاهد كه مورد پسند همگان بوده و از دنيا و اهل آن بيمناك و حافظه و هوشمندى و انديشهاى در كمال آراستگى داشته و همواره كارهايش را محض تقرب به خدا انجام مىداده است و همگى عمرش را به تصنيف و عبادت و بهرهيابى و بهره دهى به ديگران به انجام رسانيده توصيف نموده است .
نامبرده از بلاد جبل عامل به دمشق مىرفت و مدّتى آنجا ماندگار شد و با دانشمندان عامه ( اهل سنت ) ارتباط و آميزش داشته است و به طرز شايستهاى با آنان رفتار مىكرد .
همسرش حكايت مىكند آن شب كه دار فانى را وداع گفت در تمام شب از اطاقى كه جنازهى او در آنجا گذاشته شده بود صداى تلاوت قرآن به گوش مىرسيد .
و زمانىكه به طواف كعبه مشغول بود مردى به او رسيد و يكى از گلهاى زمستانى كه در مكّه وجود نداشت و فصل چنان گلى هم نبود به وى داد . پرسيد اين گل را از كجا آوردى ؟ پاسخ داد : از خرابات . و سپس آن مرد از نظرش ناپديد شد .
وى در شب دوشنبه دهم ذيقعده سال 1030 ه . ق سال وفات شيخ بهايى در 53 سالگى در مكّه مكرمه درگذشت و در قبرستان معلّى نزديك مزار حضرت خديجه به خاك سپرده شده است « 1 » .
* * *
1 - كيف ترقي دموع أهل الولاء * و الحسين الشهيد في كربلاء
2 - جدّه المصطفى الأمين على * الوحي من اللّه خاتم الأنبياء
3 - و أبوه أخو النبي علىّ * آية اللّه سيّد الأوصياء
4 - أمّه البضعة البتول ، أخوه * صفوة ألاولياء و الأصفياء
5 - يا لها من مصيبة اصبح الدي * ن بها في مذلة و شقاء
هامش
( 1 ) - ادب الطف ؛ ج 5 ؛ ص 88 و 89 .