بهاء الدين اربلى
بهاء الدين ابو الحسن على فرزند فخر الدّين عيسى بن ابى الفتح معروف به ابن فخر ، محدث ، فقيه ، مورخ ، نويسنده ، شاعر و از دولتمردان معروف شيعه در قرن هفتم هجرى است . و اصلا كرد و از ايل مكارى بود و خاندانش كه اهل علم و دولتمرد بودند از ديرباز در « اربل » « 1 » سكونت داشتند . پدرش مردى عالم و والى اربل بود . بهاء الدين در اربل متولد شد و در همان شهر به كسب علم و استماع حديث پرداخت . خدمات دولتى را هم در اربل آغاز نمود و نزد والى آن شهر به شغل كتابت برگزيده شد . در سال 657 ه . ق بهاء الدين به بغداد منتقل شد و در نزد علاء الدّين جوينى صاحب ديوان تقرب يافت و به كتابت در ديوان اشتغال داشت تا اينكه سعد الدوله يهودى ( مقتول در 690 هجرى ) وزير ارغون خان مغول روى كار آمد . و عرصه را بر رجال مسلمان و طرفداران صاحب ديوان تنگ ساخت . بهاء الدّين از كار ديوان كناره گرفت و در خلوتگه عزلت به تأليف كتب و سرودن اشعار پرداخت . تا اينكه به سال 692 هجرى وفات يافت و در خانهى خود واقع در محله كارپرداز خانهى بغداد در كنار دجله به خاك سپرده شد .
بهاء الدين علاوه بر مقام علم و ادب شاعرى توانا بود و اشعار بسيار در مناقب اهل بيت ( ع ) سروده است . تذكرهنويسان همه از او به نيكى ياد كردهاند . شهرت او علاوه بر نظم و نثرى كه سرمشق شاعران بعد قرار گرفت به سبب چند كتابى است كه از او باقى مانده است مانند : « المقامات الاربع » يا مقامات چهارگانه ، « رسالة الطيف » ، « كتاب حيات الامامين » ( امام زين العابدين ( ع ) و امام محمّد باقر « ع » ) و مهمترين كتابش كه از جمله كتب معتبر و مستند شيعهى اماميه بهشمار مىرود « كشف الغمه عن معرفة الائمة » ، در شرح احوال رسول خدا ( ص ) و فاطمه ( س ) و امامان دوازدهگانه ( ع ) است . اين كتاب شامل دو جزء است ، جزء اول در سال 678 و جزء دوم در سال 682 ه . ق به پايان رسيده است . « 2 »
* * *
در منقبت اهل بيت پيامبر ( ص ) :
1 - أيّها السّادة الأئمّة أنتم * خيرة اللّه أوّلا و أخيرا
2 - قد سموتم إلى العلى فافترعتم * بمزاياكم المحلّ الخطيرا
3 - أنزل اللّه فيكم هل أتى نصّا * جليّا في فضلكم مسطورا
4 - من يجاريكم ؟ و قد طهّر اللّه * تعالى أخلاقكم تطهيرا
5 - لكم سؤدد يقررّه القرآن * لمن أسمع التقريرا
1 - اى پيشوايان بزرگوار ! شما بهترين خلق خدا همواره بوده و خواهيد بود .
2 - شما با مزايايى كه داريد مقامتان بسيار ارجمند است .
3 - خدا دربارهى شما سورهى هل اتى را با نص جلى فرستاد .
4 - چه كسى مىتواند با شما همسرى كند در صورتىكه خداوند اخلاق شما را پاكيزه كرده است .
هامش
( 1 ) - اربل : اربل يا اربيل شهريست در عراق در جنوب شرقى موصل بين زاب كوچك و زاب بزرگ بر سر راه ايران
( 2 ) - اعيان الشيعه ؛ ج 8 ، ص 382 . الغدير ؛ ج 5 ، ص 445 - 452 .