در فدا گرفتن ورها كردن أسيران وشرط كرد بر ايشان كه اگر فدا مىگيريد از ايشان به عدد آنها كه از ايشان فدا گرفتهايد در سال آينده از شما كشته خواهند شد به دست ايشان ، ومسلمانان به اين شرط راضى شدند وگفتند : امسال فدا مىگيريم ونفع دنيا مىبريم ودر سال آينده شهيد مىشويم وداخل بهشت مىشويم ؛ پس در جنگ أحد هفتاد نفر از مسلمانان شهيد شدند وباقيماندهء أصحاب گفتند كه : چرا چنين شد ؟ تو ما را وعدهء نصرت كردى ، پس حق تعالى فرستاد كه : شما خود كرديد اين را به آن شرطي كه در بدر كرديد وبه فدا گرفتن راضى شديد « 1 » .
وشيخ طبرسى روايت كرده است كه : أكثر فداى مشركان چهار هزار درهم بود وكمتر آن هزار درهم بود ، پس قريش به تدريج فدا مىفرستادند وأسيران را رها كردند تا آنكه زينب دختر حضرت رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم كه زوجهء أبو العاص بن ربيع بود گردنبند خود را كه حضرت خديجة به أو داده بود براي فداى شوهر خود أبو العاص فرستاد ، چون حضرت آن گردنبند را ديد خديجة را به ياد آورد ومتألم شد ؛ چون صحابه اين حالت را در حضرت مشاهده كردند ، فداى زينب را بخشيدند - وبه روايت ديگر حضرت از ايشان درخواست وايشان بخشيدند « 2 » - وحضرت أبو العاص را بىفدا رها كرد به شرط آنكه زينب را مانع نشود از آمدن به خدمت آن حضرت وأو وفا به شرط خود كرد « 3 » .
ابن أبي الحديد كه از مشاهير علماى أهل سنت است در شرح نهج البلاغة گفته است كه :
من چون اين قصه را نزد سيد نقيب أستاذ خود خواندم گفت : آيا أبو بكر وعمر در آنجا حاضر نبودند ونديدند كه حضرت رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم براي قلادهء زينب چنين متأثر شد واز مسلمانان استدعا كرد كه به أو فدا را ببخشند ؟ آيا فاطمه كه بهترين زنان عالميان بود كمتر از زينب بود ؟ بر تقديرى كه آن حديث دروغ كه بر پيغمبر بستند راست بود وحضرت فاطمه را در فدك حقي نبود ، ايشان نمىتوانستند از براي خاطرجوئى فاطمه از
هامش
( 1 ) . تفسير قمى 1 / 270 .
( 2 ) . سيرهء ابن هشام 2 / 653 ؛ شرح نهج البلاغة ابن أبي الحديد 14 / 190 .
( 3 ) . مجمع البيان 2 / 559 .