يُرِيدُ الْآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ وَلَقَدْ عَفا عَنْكُمْ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ
« 1 » « از شما بعضي ارادهء دنيا كردند - يعنى از أصحاب عبد اللّه بن جبير كه ترك ثبات قدم كردند واز پى غنيمت رفتند - وبعضي ارادهء آخرت كردند - يعنى ابن جبير وآنها كه ماندند وشهيد شدند - پس خدا شما را يارى نكرد تا رو گردانيديد تا بيازمايد شما را ، بدرستى كه عفو كرد از شما وخدا صاحب فضل واحسان است بر مؤمنان » « 2 » .
إِذْ تُصْعِدُونَ وَلا تَلْوُونَ عَلى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْراكُمْ فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى ما فاتَكُمْ وَلا ما أَصابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ
« 3 » « در هنگامى كه به بالاى كوه مىگريختيد ونمىايستاديد والتفات نمىكرديد بر هيچ يك از مردمان وحال آنكه پيغمبر شما را مىخواند از عقب شما پس مكافات داد شما را خدا غمى بعد از غمى تا اندوهگين نگرديد بر آنچه از شما فوت شد - از فتح وغنيمت - ونه در آنكه به شما رسيد - از قتل وجراحت وهزيمت - وخدا داناست به كردههاى شما » . از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام منقول است كه : غم أول ، گريختن وكشتن است ؛ وغم دوم ، مشرف شدن خالد بن وليد بر ايشان ؛ وآنچه فوت شد از ايشان ، غنيمت بود ؛ وآنچه به ايشان رسيد ، قتل برادران ايشان بود « 4 » .
ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعاساً يَغْشى طائِفَةً مِنْكُمْ وَطائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ
« پس فرستاد خدا بر شما بعد از غم واندوه امنى وآرامى كه آن باعث خواب گرديد كه فرو گرفت گروهى از شما را وگروهى ديگر ، بدرستى كه در غم افكنده بود ايشان را جانهاى ايشان » ، علي بن إبراهيم روايت كرده است كه : چون أصحاب حضرت رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم بعد از گريختن ومجروح شدن برگشتند به خدمت آن حضرت ومعذرت مىطلبيدند از آن حضرت ، حق تعالى خواست كه بشناساند به پيغمبر خود راستگو
هامش
( 1 ) . سورهء آل عمران : 152 .
( 2 ) . تفسير قمى 1 / 120 .
( 3 ) . سورهء آل عمران : 153 .
( 4 ) . تفسير قمى 1 / 120 .