نظريهء مرحوم آيت اللَّه حجت در بارهء چگونگى تأليف بحار الانوار
كتاب « بحار الانوار » از متنهاى جامعى است كه سلسلهء تأليفات طائفه ( شيعه ) و مفردات محدثين ، ثانى او را در ميان خود نداشته ، و اخبار انبوهش از منابع عصمت سلام اللَّه عليهم كه در وى وديعه گذارده شده ، در هيچ جامعى از جوامع بمقام تجمّع نيامده .
البته تنهائى و بىنظيرى اولين شاهد ارجمندى مقام و اهميت موقع مىباشد .
و او را ( چنانچه ميتوان گفت ) تالى اعجاز قرار داده ، علاوه بر جودت نظم و حسن ترتيب و جمع اشتمال بر آيات كريمهء مربوطهء باخبار ، باز بعلاوهء بيانات و توضيحات و تذئيلات اخبار منقوله كه پر از جهات ادبيه و نكات تاريخيه و مباحث نظريه بوده و مثل درياهاى متلاطم با تراكم امواج حيرتآور خود پيش چشم مراجع و متتبّع جلوه - گر شده و خود نمائى مينمايد .
چنانچه از قرائن پيداست ، منظور اصلى از تأليف كتاب بحار جمع متفرقات اخبار و حفظ اصول از تفرق و انقراض بوده ، چنانچه عدهء زيادى از اصول اماميه بواسطهء عوامل تفرقه و مجهوليت با مرور دهور از بين رفته ، و متتبّع در معاجم و تراجِم رجال و محدّثين بكمّيت زيادى از رسائل و اصول و تأليفات بر مىخورد كه اكنون در دست ما از آنها نشانى بجز نام و عينى بجز اثر بيادگار نمانده .
به همين جهت است كه در اين كتاب اخبارى پيدا مىشود كه ظاهر الضعف هستند يا از كتب و جزواتى نقل شدهاند كه شأن شخصى ، مثل مجلسى ( ره ) اجلّ از اينست كه از آنها نقل نمايد ، فضلا از اينكه اعتماد هم بفرمايد ، خاصه در قسمت فضائل و مناقب ائمه ( ع ) .
ولى عذر مؤلف واضح و منظورش تنها جمع و حفظ بوده ، علاوه بر كثرت مشاغل ايشان ، چنانچه بعضى از قرائن وى خواهد آمد ، و همچنين كثرت تأليف ايشان مشهور