كبيره خود « 1 » در شرح حال جدّش علّامهء متتبّع سيد نعمت اللَّه جزائرى مينويسد : وى از كسانى بوده كه در تأليف بحار و مرآت العقول باستادش علّامهء مجلسى كمك ميكرد » همين مضمون را سابقا هم در باره آمنه بيگم خواهر دانشمند مجلسى از كتاب رياض الجنهء زنوزى و رياض العلماء نقل كرديم كه آن بانوى فاضله هم در تأليف بحار و غيره به برادرش كمك ميكرد .
اين مطلب بر ارباب تأليف و تصنيف پوشيده نيست كه هنگام تأليف خواه ناخواه مؤلف از همكارى بعضى از نزديكان و شاگردان خود استفاده مىنمايد ، اين امور هيچ گونه دليلى بر كسر شأن مؤلف نيست ، و از وزن او نميكاهد . مثلا اگر مجلسى نوشتن قسمتى از متن روايتى را بخواهرش يا بيكى دو نفر از شاگردانش محوّل ميكرده و آنها در طول اين چند سالى كه او مشغول تأليف اين كتاب بزرگ بوده بعضى اوقات بوى كمك كردهاند ، دليل اين نيست كه علم و اطلاع آنها بحار را بوجود آورده و كتاب را بايد تأليف عدهاى دانست ! به همين جهت ما نيز مانند تمام دانشمندان متتبّع و مطلع و اهل فن عقيده داريم كه اين كتاب با عظمت تأليف آن علّامهء روزگار است و اين شهرت عوامانه يا مغرضانه كوچكترين تأثيرى در دگرگون ساختن واقعيات ندارد .
آنچه باختصار در اين جا نوشتيم نتيجه تتبّعات شخصى خود ما بود ، بعد از نگارش اين مطالب كه تدريجا بچاپ ميرسد مكتوبى از مرحوم آيت اللَّه حجت كه از مراجع تقليد و مجتهدين بزرگ عصر اخير بودند ، و در سال 1371 قمرى در قم برحمت ايزدى پيوستند ، به نظر رسيد كه هر چند نظريات نويسنده مفاد برخى از نظرات آن مرحوم است ، ولى چون نظريهء ايشان با تعمّقى بيشتر و تتبّعى بسيار كاملتر مىباشد ، و داراى مطالب تازهاى است ، عينا درج مىكنيم و توجه خوانندگان را بدان معطوف ميسازيم .
هامش
( 1 ) نسخه خطى متعلق بنگارنده كه از روى نسخه آقاى سيد محمد حسن جزائرى از علماى محترم اهواز استنساخ شده است .