مقام ادبى نابغهء جعدى
سپس سيد مرتضى ميفرمايد : مرزبانى « 1 » ميگفت : على بن سليمان اخفش از احمد بن يحيى و او از محمد بن سلام و غيره نقل كرده كه اين اشعار از نابغهء جعدى است :
تلوم على هلك البعير ظعينتي * و كنت على لوم العواذل زاريا
هامش
( 1 ) ابو عبد اللَّه محمد بن عمران بن موسى بن سعيد بن عبد اللَّه مرزبانى از دانشمندان شيعه است . اصلا خراسانى ولى در بغداد متولد شده است . از تصنيفات مشهور وى كتاب « ما نزل من القرآن في على ( ع ) » يعنى آياتى كه در شأن على ( ع ) نازل شده : و كتاب « المفصل » در علم بيان است . گفته شده كه او نخستين كسى است كه علم بيان را تدوين كرد هر چند عبد القاهر گرگانى را نام مىبرند .
ابن خلّكان مينويسد : مرزبانى استاد ادب ، و تاريخ بود و تأليفات بسيار دارد ؛ در حديث موثق و در مذهب متمايل به تشيع است » خطيب در تاريخ بغداد مينويسد : ابو عبيد اللَّه كاتب مرزبانى از ابو القاسم بغوى و احمد بن سليمان طوسى و ابن دريد و نفطويه و ابو بكر انبارى ، روايت مىكند . . . كتابهاى بسيارى نوشته از جمله در اخبار شعراى پيشين و پسين به ترتيب طبقات آنهاست . على بن ايوب قمى ميگفت سليقه و مهارت مرزبانى در تصنيف كتب از « حافظ » بهتر بود ، و گفت : روزى وارد شدم بر ابو على فارسى دانشمند ( نحوى معروف ) پرسيد : از كجا مىآئى ؟ گفتم : از نزد ابو عبيد اللَّه مرزبانى - ابو على گفت : مرزبانى از خوبان روزگار است » .
و هم خطيب از على بن ايوب نقل مىكند كه : عضد الدوله ديلمى وقتى از در خانهء مرزبانى ميگذشت ، ميايستاد تا وى بيرون آيد و به او سلام كند و احوالش را بپرسد .
ابن نديم مينويسد : وى آخرين دانشمند بزرگ آشناى بادب و تاريخ و وقايع گذشتگان و نويسندهء نامى اين قسمت و داراى صراحت لهجه و اطلاعات وسيع بود » مرزبانى بسال 384 در بغداد درگذشت . ( الكنى و الالقاب )