با زنان بىشعور اجتناب ورزيد ، چه آنكه مؤانست با آنها پليد و اولادشان ضايع خواهد بود . شتران خود را عزيز داريد كه شتر براى عرب مانند دژهاى محكم است و آنها را نفله نسازيد كه شتر مهر زنان فهميده و خونبهاى شما و شير آن تحفهء كبير و غذاى صغير مىباشد . و اگر آنها را بآسيا كردن واداريد ، اطاعت ميكنند . كسى كه قدر خود را شناخت هرگز به هلاكت نميافتد .
آنچه آدمى را معدوم ميسازد ، نداشتن عقل است . شخص نيكو كار مال خود را از ميان نميبرد ، و چه بسا كه يك مرد خير انديش از صد مرد بىخير بهتر باشد ، و چه بسا كه يك طايفه نزد من از دو طائفه محبوبتر باشند . كسى كه از زمانه گلهمند و ناراضى است ، نارضايتى او پيوسته باشد . و آن كس كه به آنچه قسمت شده ، خشنود گردد ، براحتى زندگى كند .
هواپرستى آفت رأى و تدبير است ، عادت شخص بسته بكسب ادب است . انسان محتاجى كه نزد مردم محبوب باشد بهتر از ثروتمندى است كه مورد خشم عمومى واقع شود .
معيشت دنيوى به دو گونه است : آنچه به نفع تو است باندازهء بهرهايست كه به تو ميرسد هر چند در طلب آن كوتاهى كنى ، و آنچه به ضرر تو است ، با تمام قوا هم نميتوانى از آن جلوگيرى نمائى . گمان بد بردن بمردم شرافت آدمى را از بين ميبرد . حسد دردى است كه دوا ندارد . سرزنش مردم سرزنش در پى خواهد داشت .
هر كس نسبت بقومى نيكوئى كند ، نيكوئى بيند . سفاهت پشيمانى باز آرد ، ستون عقل ، بردبارى است . صبر و استقامت ، كارها را بسامان آورد . بهترين كارها پايان عفو است . دوستى ثابت در گرو نيكو داشتن عهد و پيمان است . هر كس چند روزى يك بار بديدن دوستش برود ، دوستى آنها افزايش مييابد .
وصيت حكيمانهء اكثم بن صيفى بفرزندان خود
اكثم بن صيفى در هنگام مرگ فرزندان خود را جمع كرد و آنها را بدين گونه وصيت نمود « 1 » : فرزندان من ! روزگارى دراز بر من گذشت . ميخواهم پيش از
هامش
( 1 ) بعضى از مضامين وصيت اكثم بفرزندانش در نصائح وى بقوم نيز بود ، ولى چون داراى نكات ديگرى بود ، همهء آن را ترجمه نموديم .