است : يكى نقلى و ديگرى عقلى . در جواب نقلى گوئيم از روايات گذشته دانستيم كه سه نفر در آخر الزمان خواهند آمد و هيچ كدام جز مهدى پيشوا نيست . زيرا وى امام مردم است و عيسى پشت سر او نماز ميگذارد و سومى كه دجال است ، و بودنش نزد اهل حديث ( از شيعه و سنى ) مسلم مىباشد .
و اما جواب عقلى ، ميگوئيم : بودن اينان در طول اين مدت از دو حال بيرون نيست : يا بودن آنها مقدور خداوند هست ، و يا محال مىباشد ، و مقدور خدا نيست كه آنها را در اين مدت طولانى زنده نگاه دارد . قسم دوم باطل است . زيرا خداوندى كه مخلوقات را از نيستى بهستى آورده و بعد فانى ميگرداند و بعد از فنا دوباره به صورت نخست برميگرداند . البته نگاه داشتن آنها در حيطهء قدرت او خواهد بود . و در اين صورت كه بودن آنها مقدور خداوند است از دو حال بيرون نيست ، يا بودن آنها به اختيار خداست و يا بميل مردم مىباشد . بديهى است كه بسته بميل مردم نيست ، زيرا اگر مردم چنين قدرتى داشته باشند ، براى يكى از ما ممكن بود كه خود يا فرزندمان هميشه زنده بمانيم . در صورتى كه ميدانيم اين معنى براى ما حاصل نميشود و از قدرت ما خارج است .
پس ناچار بايد بگوئيم بقاى آنها در طول اين مدت به اختيار ذات مقدس الهى است .
و نيز بودن آنها از دو حال بيرون نيست . يا علتى دارد و يا بدون علت است .
اگر بدون علت باشد بىحكمت خواهد بود ، و چيزى كه حكمت ندارد داخل افعال الهى نميباشد . پس ناچار بايد بقاى آنها بواسطه علتى باشد كه حكمت الهى اقتضا دارد . دليل بقاى عيسى را در تفسير آيهء
وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ
. . . بيان داشتيم و در خصوص بقاى دجال لعين ميگوئيم : علائم او را كه پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله فرموده : مردى است يك چشم و كوهى از غذا در همه جا با وى است . تا كنون واقع نشده ، پس ناچار بايد آمدن وى ، در آخر الزمان باشد .
و دليل بر وجود امام مهدى عليه السّلام ميگوئيم : از موقعى كه غيبت فرموده تا كنون آن طور كه اخبار مژده داده است ، زمين پر از عدل و داد نشده بنا بر اين بايد