در اين باره همان را ميگويم كه خداوند فرموده :
تِلْكَ إِذاً كَرَّةٌ خاسِرَةٌ
« 1 » يعنى :
اين بازگشت زيان بخشى است ، تفسير اين آيه بيست و پنج شب قبل از رسيدن آن به پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله رسيد . و اين هنگامى است كه مردم به دنيا برميگردند و خونخواهى آنها تمام مىشود ، پدرم عرضكرد : اينكه خداوند در قرآن ميفرمايد :
فَإِنَّما هِيَ زَجْرَةٌ واحِدَةٌ ، فَإِذا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ
« 2 » مقصود چيست ؟ فرمود : وقتى از ستمگران انتقام گرفته شد و سپس مردند ، ارواح آنها بيدار است نه ميخوابد و نه ميميرد .
مؤلف : شايد علت اينكه اينان ببازگشت زيان بخش توصيف شدهاند ، اين باشد كه آنها بعد از قتل و عذاب شدن ، عذابشان تمام نميشود ، بلكه كيفرهاى روز قيامت نيز در انتظار آنهاست ، يا اينكه به اين معنى باشد كه آنها قادر نيستند براى انواع قتلها و عذابها راه چارهاى بيانديشند و « ساهره » شايد در تقدير بنا بر اسناد مجازى اين طور باشد كه : آنها در حالت بيدارى ميباشند ، يا اينكه : در ميان گروه بيدارها هستند .
گفتار بيضاوى
بيضاوى در تفسير
تِلْكَ إِذاً كَرَّةٌ خاسِرَةٌ
مىنويسد : اين رجعت ، بازگشت زيانكارانست ، يا صاحبان اين رجعت زيان كارند و معنى آن اينست كه : اگر اين رجعت درست باشد ، ما از زيانكاران ميباشيم ، زيرا ما آن را دروغ ميدانستيم ، و اين را بطور مسخره ميگويند .
فَإِنَّما هِيَ زَجْرَةٌ واحِدَةٌ
متعلق بمحذوف است يعنى آن را دشوار نگيريد فما هى الا صيحة واحدة أين رجعت ، جز يك صدا كه نفخه است ، نيست ،
فَإِذا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ
يعنى با آن صدا آنها در روى زمين زنده خواهند بود ، بعد از آنكه مرده بودند و در دل زمين جاى داشتند .
هامش
( 1 ) سورهء نازعات - 12
( 2 ) سورهء نازعات - 13 - 14