مبدأ هجرت تاريخى امام رضا عليه السّلام مدينه و مقصد آن مرو بود به گونه‌اى كه شرح آن رفت ، مأمون فرستادگان خود را مكلّف كرده بود كه حضرت را از راه بصره « 17 » حركت دهند . قبل از بررسى جغرافياى راه مدينه تا بصره لازم است اطلاعاتى دربارهء بصره دريافت كنيم ، تا علت مسير حركت امام عليه السّلام از اين شهر و نيز ماهيّت پذيرش ولايتعهدى روشنتر شود . بناى شهر بصره در سال 14 هجرى در زمان خليفهء دوم نهاده شد ، بلاذرى ( 198 - 297 ) در فتوح البلدان مىنويسد : چون عتبة بن غزوان در حديبيه فرود آمد به عمر بن خطاب نامه نوشت كه مسلمانان را جايى بايد تا زمستان را در آن گذرانند و چون از جنگ بازآيند در آنجا بياسايند . عمر پاسخ داد كه سپاهيان را همه در يك جا گرد آور و چنان كن كه آن جاى نزديك آب و چراگاه باشد و آن را بهر من نيز در نامه‌اى وصف كن . عتبه نوشت : من زمينى يافته‌ام پردرخت بر كرانهء صحرا و نزديك علفزار ، در آن مردابهايى است پوشيده از ناى ، چون عمر بخواند گفت : زمينى است خرّم ، نزديك آبشخورها و چراگاهها و بيشه‌ها و فرمان داد كه عتبه مردمان را در آن سرزمين منزل دهد . وى مسلمانان را بدان جاى آورد ، خانه‌ها از نى بنا نهادند و عتبه مسجدى هم از ناى بساخت و اين همه در سال چهارده هجرى بود . « 18 » از آن پس