سرخس را دو گونه تلفظ كرده‌اند ، سرخس و سرخس . « 76 » در لغتنامه‌ها ، واژهء سرخس را ، به گياهى كه داراى ساقه‌هاى زيرزمينى و نوعى گياه دارويى معنى كرده‌اند . « 77 » سرخس يكى از شهرهاى قديمى ايران است كه گروهى بنيانگذار آن را كيكاووس نوشته‌اند . او زمينى را به سرخس پسر گودرز به اقطاع داد و سرخس در آنجا شهرى بنا نهاد كه سرخس ناميده شد . « 78 » گروهى بنيانگذار آن را « كيكاووس » يا « افراسياب ذو القرنين » دانسته‌اند . « 79 » شهر سرخس در زمان خلافت عثمان توسط عبد اللّه بن خازم سلمى فتح شد . « 80 » اصطخرى در مسالك الممالك و جيهانى در اشكال العالم مىنويسند : سرخس شهرى است ميان مرو و نيشابور در زمين « هامون » بدان جا آب روان نيست . مگر آب جوى هرات كه در سالى چند روز آنجا رسد و جملهء ايشان ، از آب باران است و بركه‌ها از آب چاه و آن ( سرخس ) شهرى است كه در بزرگى يك نيمهء « مرو » باشد . و به غايت آبادان است و نعمتهاى فراخ ، هواى آن تندرست‌تر است و بيشتر نواحى آن مرغزار و آن را ديه‌هاى اندك و گرداگرد آن اعراب باشند ، خداوندان شتر ، و آبهاى ايشان از چاه است و آسياب ايشان بر چهارپايان از شتر و