خلافت على [ عليه السّلام ]
هنگامى كه على [ عليه السّلام ] به خلافت رسيد و طلحه ، زبير و عايشه شورش كردند ، حسن [ عليه السّلام ] به اتفاق عمار بن ياسر به كوفه فرستاده شد تا اهالى آن ديار را ترغيب كند كه جانب پدرش را بگيرند و براى او نيروى كمكى بفرستند [ ر . ك : مدخل الجمل -
AL - DJAMAL
] . بعدها در زمان درگيرى با معاويه ، حسن [ عليه السّلام ] در جنگ صفين شركت جست .
خلافت حسن [ عليه السّلام ]
پس از قتل على [ عليه السّلام ] ، عبيد الله بن عباس مردم را دعوت كرد تا حسن [ عليه السّلام ] را به خلافت برگزينند ( زيرا على [ عليه السّلام ] جرئت نكرده بود دربارهء جانشينى ، توصيهاى بنمايد ) ، و حسن [ عليه السّلام ] سخنانى ايراد كرد كه در بسيارى از متون نقل شده و در آن سخنان ، فضايل خاندان و پدرش را و نهايتا فضايل خويش را با تأكيد بر اينكه با پيامبر در صميميت زيسته است ، ستود . قيس بن سعد بن عباده انصارى اولين كسى بود كه با حسن [ عليه السّلام ] بيعت كرد ، اما كوشيد تا شروطى را مطرح سازد مبنى بر اينكه بيعت بايد « مبتنى بر كتاب خدا ، سنّت پيامبر و جنگ ( قتال ) عليه كسانى باشد كه حرام [ خدا ] را حلال كردهاند ( محلّون ) » ؛ اما حسن [ عليه السّلام ] موفق شد كه از اين تعهد احتراز كند و گفت كه شرط آخر در همان مورد اول گنجانده شده است ( طبرى ، ج 2 ، ص 1 ) . به گفتهء بلاذرى ، حاضران سوگند خوردند با كسانى كه در مقابل حسن [ عليه السّلام ] به جنگ بايستند ، بجنگند ، و با كسانى كه با او سازش كنند از در صلح و آشتى در آيند . اين عبارت ، جماعت را متعجب ساخت . اگر حسن [ عليه السّلام ] از صلح و آشتى سخن مىگفت ، آيا به اين علت بود كه مايل بود با معاويه صلح كند ؟
حسن [ عليه السّلام ] مىتوانست بر چهل هزار طرفدار سابق على [ عليه السّلام ] تكيه كند ، يا به اين دليل كه آنان سرسختانه به اعتقادات سياسى خويش پايبند بودند ، يا به علت