بزرگان را از دست داد و در بيشتر اين موارد ، از طرف اطرافيان زير فشار قرار گرفت و كسانى چون ابن عباس خواهان تعديل در سياست آن حضرت شدند .
اين فشارها به حدى بود كه على عليه السّلام در نامهاى به برادر خود عقيل ، از آن ، به اجتماع عرب بر جنگ و دشمنى با خود تعبير كرده است . « 1 »
نويسنده بدون هيچگونه شناختى از كلام حضرت ، آن را ساختگى مىخواند :
« خطابههاى او فاقد هرگونه شكل و فرم خاصى هستند ؛ از اينروى به آسانى نمىتوان اصيل و ساختگى آنها را از هم تمييز داد » . « 2 »
سبكشناسى گرچه براى شناخت « اصيل » از « ساختگى » ، شيوهء مناسبى است ، اما تنها راه نيست . راههاى ديگرى چون محتواى متن يا نقل در منابع مختلف نيز در شناخت اصيل از ساختگى به كار مىآيد . سخنان و خطابههاى على عليه السّلام از نظر سبك ، محتوا و نقل از طريق محدثان ، مورخان و ادباى بزرگ ، سه ويژگى دارد كه مىتواند اصيل بودن آنها را نشان دهد :
الف ) سبك و فرم : تفاوتى كه خطابهها و كلمات على عليه السّلام با ادباى ديگر ، از جمله عبد الحميد كاتب و ابن نباته دارد ، آن است كه على عليه السّلام معمولا سخنان خود را در قالب مبتدا و خبر ، بدون اينكه جملات معترضه ميان آنها فاصله انداخته باشد ، بيان مىكند ؛ مانند الحلم عشيرة ، يا : ارسله بالضّياء ، و قدّمه فى الاصطفاء فرتق به المفاتق ، و ساور به المغالب . « 3 » يا « فاراد قومنا قتل نبينا ، و احتياج اصلنا ، و همّوا بنا الهموم ، و فعلوا بنا الأفاعيل و منعونا العذب ، و أحلسونا الخوف ، « 4 » و يا : دار بالبلاء محفوفة و بالغدر معروفة ، لا تدوم احوالها ، و لا يسلم نزّالها ، احوال مختلفة و نارات متصرّفة ، العيش فيها مذموم ، و الامان
هامش
( 1 ) . ابراهيم بن محمد ثقفى كوفى ، الغارات ، ج 2 ، ص 431 .
( 2 ) .Vaglieri , L . Veccia , Ali B . ABITALIB ; The Encyclopedia of Islam ; P . 385 .( 3 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 211 .
( 4 ) . همان ، نامهء 9 .