و ابن عمر و محمد بن مسلمه را مجبور نكرده است ؟ ! « 1 » بناى امام بر اين بود كه مردم را به كارى كه نمىخواستند مجبور نسازد . « 2 »
3 . ادعاى اين افراد و شهادت آنان بر ضد على عليه السّلام و طرفدارانش پذيرفتنى نيست ؛ چرا كه گذشته از طلحه و زبير ، واقدى عثمانى مذهب است و چنانكه در جاى خود ثابت شده است ، شهادت خصم پذيرفته نيست ؛ از همينروى ، اگر از سوى جوزجانى در جهت تضعيف شيعه چيزى نقل شود مردود است ؛ چرا كه وى ناصبى مذهب بوده است . « 3 »
نويسنده مدعى است ، حضرت پس از شورش بر ضد عثمان ، نمىبايست حكومت را مىپذيرفت ؛ چرا كه با اين عمل ، خود را در معرض اتهام همدستى با شورشيان قرار داد . « 4 »
در پاسخ بايد گفت ، على عليه السّلام خود را نامزد خلافت نكرد ، بلكه مردم با اصرار زياد با او بيعت كردند . « 5 » على عليه السّلام بارها در سخنانش به اين نكته تصريح كرده است . « 6 » ايشان از مردم خواست تا او را رها سازند و در پى ديگرى روند : « 7 » به خدا قسم من به خلافت و ولايت تمايلى نداشتم ، ولى اين شما بوديد كه مرا بدان دعوت كرديد . « 8 »
هامش
( 1 ) . ابن قتيبه دينورى ، الأمامة و السياسة ، ج 1 ، ص 75 . حتى بنابر روايتى على عليه السّلام در نامهاى كه به عثمان بن حنيف نوشته بود ، اعلام داشت اگر آن دو مدعىاند كه به زور بيعت كردهاند مىتوانند خود را از اين بيعت خلع كنند ، ولى آنان چيز ديگرى در نظر دارند . ر . ك : على بن ابى كرم ( ابن اثير ) ، الكامل فى التاريخ ، ج 3 ، ص 215 .
( 2 ) . ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغة ، ج 2 ، ص 220 .
( 3 ) . احمد بن محمد بن حجر عسقلانى ، لسان الميزان ، ج 1 ، ص 23 - 24 ؛ احمد بن محمد بن حجر عسقلانى ، فتح البارى ، ص 388 .
( 4 ) .Vaglieri , L . Veccia , Ali B . ABITALIB ; The Encyclopedia of Islam ; p . 383 .( 5 ) . تاريخ الطبرى ، ج 3 ، ص 455 - 456 ؛ احمد بن يحيى بلاذرى ، انساب الأشراف ، ج 3 ، ص 8 ؛ على ابن ابى كرم ( ابن اثير ) ، الكامل فى التاريخ ، ج 3 ، ص 81 ؛ الأمامة و السياسة ، ج 1 ، ص 46 .
( 6 ) . نهج البلاغه ، كلام 54 و خطبهء 229 ، 137 .
( 7 ) . همان ، خطبهء 92 .
( 8 ) . همان ، خطبهء 205 .