مؤلف مدعى است طرفداران على عليه السّلام آماده بودند در برابر آنانى كه از بيعت با وى سرباز مىزدند ، خشونت بورزند . « 1 »
شايد اين ادعا برگرفته از سخن طلحه و زبير و نيز روايت واقدى در اين زمينه باشد ، اما به هر روى از چند نظر قابل تأمل است :
1 . على عليه السّلام مىفرمود : « من هيچ كس را براى بيعت با خود مجبور نخواهم كرد و بيعت بايد با رضايت مردم باشد » . اين فرمودهء امام عليه السّلام ، و نيز هجوم گستردهء مردم براى بيعت با ايشان ، با ادعاى اعمال خشونت تناقض دارد . « 2 » على عليه السّلام براى آنكه اين آزادى را اثبات كند ، اعلام داشت بيعت با او مخفى نخواهد بود ، و در مسجد برگزار خواهد شد . « 3 »
2 . اگر اكراهى در كار بود چرا امام كسانى از جمله سعد بن ابى وقاص و اسامة بن زيد را كه بيعت نكردند ، آزاد گذاشت ؟ ! « 4 » هيچ شاهدى در دست نيست كه طرفداران على عليه السّلام اندك تعرضى به آنان كرده باشند . مروان نيز پس از جنگ جمل به على عليه السّلام اعلام داشت كه با او بيعت نخواهد كرد ، مگر اينكه او را مجبور سازد . على عليه السّلام فرمود : من تو را مجبور نخواهم كرد . « 5 » طلحه و زبير نيز اگر در گفتهء خود صادق بودند ، « 6 » مىتوانستند بيعت نكنند . على عليه السّلام طلحه و زبير را به اين نكته رهنمون ساخت كه اگر چنين است ، چرا سعد بن ابى وقاص
هامش
( 1 ) .Ibid , p . 382 .( 2 ) . ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغة ، ج 11 ، ص 9 .
( 3 ) . محمد ابو الفضل ابراهيم و على محمد البجاوى ، ايام العرب فى الاسلام ، ص 329 ؛ احمد بن يحيى بلاذرى ، انساب الاشراف ، ج 3 ، ص 7 و 11 .
( 4 ) . احمد بن يحيى بلاذرى ، انساب الأشراف ، ج 3 ، ص 9 .
( 5 ) . همان ، ص 58 .
( 6 ) . البته اخبار و شواهد فراوانى وجود دارد كه آنان در گفتهء خود صادق نبودند و به علت مسائل سياسى اين ادعا را مطرح مىكردند ؛ چنانكه على عليه السّلام و مالك اشتر و ديگران به اين مطلب تصريح كردهاند . ر . ك : عبد اللّه بن محمد ، المصنف ، ج 8 ، ص 693 ؛ ابن قتيبه دينورى ، الامامة و السياسة ، ج 1 ، ص 75 ؛ احمد بن اعثم كوفى ، الفتوح ، ج 2 ، ص 271 .