اين كمكها تا بدان پايه بود كه على عليه السّلام مىفرمود : به خدا سوگند ، آن قدر او را يارى رساندم كه ترسيدم گنهكار شوم . « 1 »
ابن ابى الحديد در اينباره مىگويد : به خدا سوگند ، اگر جعفر بن ابى طالب محاصره شده بود ، على عليه السّلام همانقدر در آن راه مىكوشيد كه براى عثمان انجام داد . « 2 »
با توجه به اين مطالب ، چگونه معقول است چنين شخصى ، از رهبران شورش بر ضد عثمان باشد . شاهدى كه مؤلف مطرح كرده ، غيرواقعى است ؛ زيرا سخنان على عليه السّلام با ابو ذر در ميان جمع خصوصى بوده است . « 3 » بروز خشونتى كه مؤلف از آن ياد كرده ، به سبب آن بود كه مروان نمىخواست على عليه السّلام ابو ذر را مشايعت كند . از اين روى ، على عليه السّلام تازيانهاى به صورت اسب مروان زد ، و چون مروان نزد عثمان شكايت كرد ، على عليه السّلام حاضر شد تازيانهاى به مركب او زده شود ، « 4 » و اين نهايت خويشتندارى على عليه السّلام را در بروز هرگونه خشونتى بر ضد عثمان ثابت مىكند .
مؤلف در ادامه مىگويد : « دلايلى در دست است كه اين شبهه را دامن مىزند كه او در تقاضاى استعفاى خليفه ، با شورشيان همنوا بود » . « 5 »
اين سخن نيز تهمتى بيش نيست و مؤلف هيچ دليل قابل قبولى بر مدعاى خويش ارائه نداده است . سفارش على عليه السّلام به عثمان اين بود كه به تعهدات خود در قبال شورشيان عمل كند و از كارهايى كه موجب نارضايتى و خشم مردم شده است دست بشويد . عثمان نيز يك بار در مسجد چنين كرد ، ولى چون به خانه بازگشت ، مروان او را از كار خود پشيمان ساخت ، و اين موجب اوجگيرى شورش عليه او شد . « 6 »
هامش
( 1 ) . ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغه ، ج 13 ، ص 296 ؛ محمد بن جرير طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 410 .
( 2 ) . ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغه ، ج 4 ، ص 67 .
( 3 ) . احمد بن اعثم كوفى ، الفتوح ، ج 2 ، ص 158 - 159 ؛ احمد بن يحيى بلاذرى ، انساب الاشراف ، ج 6 ، ص 168 .
( 4 ) . همان .
( 5 ) .Vaglieri , L . Veccia , Ali B . ABITALIB ; The Encyclopedia of Islam ; p . 382 .( 6 ) . محمد بن جرير طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 394 - 399 ؛ نهج البلاغه ، خطبهء 164 و نامهء 28 .