معرفى على عليه السّلام نه به منزلهء يك منتقد ، بلكه به منزلهء رهبر يا يكى از رهبران مخالفان ، تهمتى است كه دشمنان ، به ويژه بنى اميه به آن دامن مىزدند .
كلمات و نامههاى على عليه السّلام ، سخنان اصحاب و حتى دشمنان آن حضرت ، كه هرگونه شركت او را در قتل عثمان رد مىكند ، در منابع تاريخى فراوان است . « 1 » او نه تنها اقدامى انجام نداد كه باعث تحريك شورشيان بر ضد عثمان شود ، بلكه در حد توان خويش در خاموش كردن فتنه كوشيد ، تا آنجا كه مروان معترف بود هيچ كس به پايهء على عليه السّلام به عثمان يارى نرساند . « 2 » زهرى نيز گفتهء مروان را تأييد كرده است . « 3 »
زمانى كه طلحه و زبير آب را به روى عثمان بستند ، على عليه السّلام با زحمت فراوان توانست آب به او برساند ، « 4 » و حسن و حسين عليهما السّلام را براى دفاع از خانهء او فرستاد و آن دو ، در اين ماجرا به شدت زخمى شدند . « 5 » به نظر مىرسد حتى طرح مالك اشتر با امّ حبيبه براى نجات عثمان « 6 » - با توجه به رابطهء مالك با على عليه السّلام - از نقشههاى امير مؤمنان بوده است .
هامش
( 1 ) . براى نمونه ، ر . ك : عمر بن شبّه ، تاريخ المدينة المنورة ؛ عبد اللّه بن محمد ، المصنف ، ج 8 ، ص 684 ؛ نصر بن مزاحم منقرى ، وقعة صفين ، ص 29 و 58 و 82 - 83 ؛ محمد بن سعد ، الطبقات الكبرى ، ج 3 ، ص 69 ؛ محمد بن جرير طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 464 ؛ ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغة ، ج 6 ، ص 170 ؛ احمد بن اعثم كوفى ، الفتوح ، ج 1 ، ص 531 و 538 و 541 ؛ سبط ابن جوزى ، تذكرة الخواص ، ص 86 ؛ عبد الملك بن حسين ، سمط النجوم .
( 2 ) . عبد الملك بن حسين ، سمط النجوم ، ج 2 ، ص 413 ؛ على بن حسن بن هبة الله ابن عساكر ، تاريخ مدينة دمشق ، ج 3 ، ص 127 ؛ محمد بن احمد ذهبى ، تاريخ الاسلام : عهد الخلفاء ، ص 460 - 461 ؛ ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغه ، ج 13 ، ص 230 .
( 3 ) . عبد اللّه بن محمد ، المصنف ، ج 8 ، ص 693 .
( 4 ) . محمد بن جرير طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 398 ؛ عمر بن شبّه ، تاريخ المدينة ، ج 4 ، ص 1303 ؛ على بن حسين مسعودى ، مروج الذهب ، ج 2 ، ص 344 ؛ احمد بن يحيى بلاذرى ، انساب الأشراف ، ج 5 ، ص 68 - 69 ؛ الأمامة و السياسة ، ج 1 ، ص 41 ؛ احمد بن اعثم كوفى ، الفتوح ، ج 2 ، ص 219 ؛ نعمان بن محمد ، شرح الأخبار ، ج 2 ، ص 78 ؛ احمد بن عبد اللّه ، محب الدين طبرى ، رياض النضرة ، ج 3 ، ص 87 ؛ اسماعيل بن كثير ، البداية و النهاية ، ج 7 ، ص 187 ؛ محمد بن احمد ذهبى ، تاريخ الاسلام : عهد الخلفاء ، ص 459 ؛ عبد الرحمن بن ابى بكر سيوطى ، تاريخ الخلفاء ، ص 166 .
( 5 ) . محمد بن جرير طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 419 ؛ عبد اللّه بن محمد ، المصنف ، ج 8 ، ص 691 .
( 6 ) . عبد اللّه بن محمد ، المصنف ، ج 8 ، ص 693 .