سياستهاى خلفاى پيشين در جامعه ريشه دوانده بود - مانند دنياگرايى مردم به تبع از بزرگان ، احياى سنتهاى جاهلى و تعصبات قبيلهاى و قومى ، و دور شدن آنان از سيره و سنت نبوى - على عليه السّلام و شخصيت او را مسبّب تمام مشكلات دانسته است ؛ شخصيتى كه به اقرار خود وى توصيفش مشكل است و براى شناخت او راهنما و منبع معتبرى در دست نيست . « 1 »
ه ) مؤلف اصلا از منابع شيعه استفاده نكرده است ، كه اين امر افزون بر يكسونگرى وى ، مؤيد سخن « ادوارد براون » است كه مىگويد :
هنوز در هيچ يك از زبانهاى اروپايى ، تأليف مشروح و كافى و موثقى دربارهء مذهب شيعه نداريم . با اين وصف ، همواره دربارهء شيعه نظر داده شده است ، و مسائل ابطال شدهاى مانند مسئلهء عبد اللّه بن سبا را همواره به رخ كشيدهاند . « 2 »
2 . اشكالهاى موردى
افزون بر چهار مشكل پيشين ، اين مقاله اشكالهاى محتوايى و تاريخى متعددى دارد كه اكنون به اين موارد مىپردازم :
مؤلف در سطرهاى نخستين اين مقاله دربارهء صحت حديث « ليلة المبيت » ترديد روا داشته و آن را روايتى قابل نقد دانسته است . « 3 »
هامش
( 1 ) .Ibid . p . 385 .( 2 ) . گرچه اين سخن به هشتاد سال پيش باز مىگردد ، و از آن زمان تاكنون تحقيقات جديدى در حوزهء انديشههاى شيعه صورت گرفته است ، به اين لحاظ كه اصولا تشيع در جهان غرب چندان مطرح نبوده و منابع مهمى ترجمه نشده است ، هنوز مستشرقان با منابع ، افكار و انديشههاى شيعه به قدر لازم آشنايى ندارند ، « نقد مدخل تاريخ شرق اسلامى ، ژان سواژه ، ترجمهء نوشآفرين انصارى ، مركز نشر دانشگاهى ، تهران ، 1366 ش » ، آينهء پژوهش ، سال دوم ، شمارهء دوم ( مرداد و شهريور 1370 ) ، پاورقى 12 ، به نقل از :
يادنامهء علامه امينى ، ص 504 - 505 .
( 3 ) .Vaglieri , L . Veccia , Ali B . ABITALIB ; The Encyclopedia of Islam ; p . 381 .