به انزوا كشيدن و تحتنظر گرفتن حضرت و نيز حبس ايشان به دست خلفاى عباسى در طول دوران اقامت در سامرا موضوع بعدى مقاله است . روايات ناظر به بازداشت و حبسهاى امام حسن عسكرى عليه السّلام متعدد است ؛ از جمله در عصر مستعين ( 248 - 252 ق ) كه با خلع وى ، حضرت آزاد شد . « 1 » خبر مشابهى نيز دربارهء عصر معتزّ نقل شده است . وى در سال 252 ق به خلافت رسيد و با شيعيان بسيار سختگير بود . « 2 » از اين نقلها برمىآيد كه امام حسن عسكرى عليه السّلام در دوران حيات پدر گرامىاش نيز به زندان افتاده است .
خبر ديگر ، از محبوس شدن آن حضرت در دوران خلافت مهتدى ( 255 - 256 ق ) حكايت دارد . بنابراين نقل ، مهتدى قصد داشت آن حضرت را از ميان بردارد ، اما با كشته شدن خود مهتدى ، خداوند آن حضرت را از خطر مرگ رهانيد . « 3 » از اين نقل ، همچنين ، محبوس شدن حضرت در سالهاى نخستين امامت برمىآيد .
نقلى نيز ناظر به محبوس شدن آن حضرت در دورهء خلافت معتمد عباسى ( 256 - 279 ق ) است . بنابراين نقل ، امام حسن عسكرى عليه السّلام به سال 259 ق ، يعنى چند ماه پيش از شهادت ، به دستور معتمد به حبس افتاد . « 4 »
مؤلف در ادامهء سخن ، به امامت آن حضرت و نصب او به اين مقام در فاصلهء كوتاهى پس از وفات برادرش محمد - كه پيشتر در مقام امام بعدى معرفى شده بود - و نيز چند روز پيش از وفات پدرش - امام هادى عليه السّلام - اشاره كرده است .
هامش
يحيى عن بعض اصحابنا قال : أخذت نسخة كتاب المتوكل الى أبى الحسن الثالث عليه السّلام من يحيى بن هرثمة فى سنة ثلاث و اربعين و مائتين و هذه نسخته . . . » ؛ ( الكافى ، ج 1 ، ص 501 ، ح 7 ) . عبارت ياد شده در ابتداى اين روايت قرينهاى است بر اينكه سال 243 ، سال استنساخ نامه است و نه صدور آن .
( 1 ) . محمد باقر مجلسى ، بحار الانوار ، ج 50 ، ص 312 ( به نقل از : ابن طاووس ، مهج الدعوات ، ص 342 ) .
( 2 ) . على بن عيسى اربلى ، كشف الغمة ، ج 3 ، ص 212 .
( 3 ) . محمد بن حسن طوسى ، كتاب الغيبة ، ص 205 ، 223 ؛ محمد باقر مجلسى ، بحار الانوار ، ج 50 ، ص 313 ، به نقل از : مهج الدعوات ، ص 343 .
( 4 ) . محمد باقر مجلسى ، بحار الانوار ، ج 50 ، ص 314 ، به نقل از : مهج الدعوات ، ص 344 .