بودند ، ولى هنگامى كه حضرت رضا عليه السّلام از دنيا رفت به رأى پيشين خويش بازگشتند و اينها « محدثه » نام گرفتند . « 1 » به هر روى ، آنگونه كه نوبختى در فرق الشيعه ، و مادلونگ در مقالهء خود اشاره كرده است ، پيروان امام رضا عليه السّلام پس از شهادت آن حضرت به چند فرقه و دسته تقسيم شدند :
الف ) فرقهاى به امامت امام جواد عليه السّلام قايل شدند ؛
ب ) فرقهاى به امامت احمد بن موسى بن جعفر معتقد شدند و گفتند پدرش امام موسى بن جعفر عليه السّلام او را پس از برادرش امام رضا عليه السّلام وصى قرار داده است ؛
ج ) « مؤلفه » كه به امامت امام رضا عليه السّلام عقيده داشتند و چون حضرت وفات كرد ، دربارهء امامت حضرت موسى بن جعفر عليه السّلام به توقف معتقد شدند و دوباره واقفى گشتند ؛
د ) « محدثه » كه ذكر آن گذشت ؛
ه ) فرقهاى از زيديه ، كه چون مأمون با عنوان ولايت عهدى ، با امام رضا عليه السّلام بيعت كرد ، به امامت حضرت معتقد شدند ، ولى پس از حضرت رضا عليه السّلام به عقيدهء پيشين خود بازگشتند . « 2 »
اما كسانى كه به امامت حضرت قايل شدند نيز در كيفيت علم امام اختلاف كردند . پارهاى گفتند : امام ناگزير و بهطور قطع بايد عالم باشد ، و علم او از پدرش به او نرسيده ؛ زيرا درحالىكه چهار سال و اندى از سن او مىگذشت پدرش را به خراسان بردند ، ولى خداوند هنگام بلوغ ، علمى كه لازمهء مقام امامت است به او تعليم مىكند . بعضى نيز گفتند : او پيش از بلوغ ، امام است و هنگامى كه بالغ شد علم لازم را نه از طريق الهام و القاى در قلب و شنيدن صداى فرشته ، بلكه از راه مطالعهء كتابهاى پدرش به دست خواهد آورد ؛ چرا كه وحى منقطع گشته است .
هامش
( 1 ) . حسن بن موسى نوبختى ، فرق الشيعه ، ص 85 .
( 2 ) . همان ، ص 85 - 86 .