بيشتر به نشر حقايق اصيل دين اسلام پرداختند و با مباحثات و مناظرات خود با ديگر عالمان ، موقعيت علمى خويش را بيش از پيش مستحكم ساختند .
بنابراين امام پيش از ولايت عهدى فعاليت سياسى داشته است ، ولى فعاليت ايشان از نوع مسلحانه ، نظامى و امنيتى و . . . نبود ؛ بلكه فعاليتى فكرى و روشنگرانه و كاملا متناسب با فضاى موجود بوده است .
افزون بر موارد ياد شده ، به نظر مىرسد برخى مطالبى كه در اين مقاله آمده است با حقايق تاريخى سازگار نيست ، و يا دستكم جاى خدشه و تأمل دارد ، و در اين مقام به پارهاى از آنها مىپردازيم :
1 . « او از پدر خود و از عبيد الله بن ارطاة نقل حديث مىكرد . . . » « 1 »
بىترديد امام از پدر بزرگوار خود حضرت موسى بن جعفر عليه السّلام ، بدون واسطه ، و از امامان پيش از او ، با واسطه حديث نقل مىكرد ؛ نظير حديث « سلسلة الذهب » كه در راه مرو ، در نيشابور براى مردم بيان فرمودند . « 2 » افزون بر اين ، در مجموعه احاديثى كه از امامان نقل شده است ، احاديثى وجود دارد كه امام رضا عليه السّلام مطالبى را از خداوند متعال نقل كردهاند ؛ احاديثى كه به آنها « قدسى » مىگويند . « 3 »
اما نام « عبيد الله بن ارطاة » ، در تحقيقى كه صورت گرفت ، در هيچ يك از كتب رجال و حديث شيعه و نيز مهمترين كتابهاى حديثى اهل سنت ( صحاح ستّه ) يافت نشد . پس اولا ، اين شخصيت براى ما مجهول است ، و ثانيا ، به اعتقاد شيعه ، كه امام را معدن علم و مهبط وحى مىداند ، « 4 » هيچ نيازى نيست امام از فردى غير معصوم ، كه در علم و فضل از او پايينتر است ، روايتى نقل كند ، و چنين روايتى به دست ما نرسيده است .
هامش
( 1 ) . ترجمهء مدخل ، ص 345 از همين كتاب .
( 2 ) . محمد حسين حرّ عاملى ، كليات حديث قدسى ، ص 621 .
( 3 ) . محمد بن يعقوب كلينى ، اصول كافى ، ج 2 ، ص 12 .
( 4 ) . همان ، ص 320 .