چند دستگى در جامعهء شيعه مىشمارد ، مىنويسد : « پسر امام صادق عليه السّلام به نام اسماعيل كه به جانشينى او تعيين شده بود ، پيش از پدرش وفات يافت » .
تعيين اسماعيل به جانشينى امام صادق عليه السّلام ، اساسا قابل مناقشه است ؛ زيرا افزون بر اينكه از ديدگاه شيعهء اثنا عشرى امامان دوازدهگانه از جانب خداوند منصوب ، و در روايات رسيده از رسول گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و آله و ديگر امامان معصوم عليهم السّلام به اسامى آنان تصريح شده است ، « 1 » رواياتى نيز از خود امام صادق عليه السّلام بر جاى مانده كه جانشينى اسماعيل را انكار و به جانشينى امام كاظم عليه السّلام تصريح مىكند . در اين مقام به چند نمونه از اين روايات اشاره مىشود :
1 . فيض بن مختار مىگويد : روزى خدمت امام صادق عليه السّلام بودم . آن حضرت در ضمن برخوردى كه پيش آمد تصريح كرد كه اسماعيل جانشين او نيست . در ادامهء اين روايت آمده است كه امام صادق عليه السّلام فرزندش امام كاظم عليه السّلام را در مقام جانشين خود به فيض بن مختار معرفى كرد ؛ « 2 »
2 . اسحاق بن عمار صيرفى مىگويد : نزد امام صادق عليه السّلام به امامت اسماعيل اشاره كردم ، و امام انكار فرمودند ؛ « 3 »
3 . در روايت آمده است كه وليد بن صبيح به امام صادق عليه السّلام عرض كرد :
عبد الجليل به من گفته كه شما اسماعيل را وصى خود قرار دادهايد . امام عليه السّلام اين امر را انكار ، و امام كاظم عليه السّلام را جانشين خويش معرفى كردند . « 4 »
هامش
( 1 ) . در حديثى از رسول گرامى اسلام آمده است : « انا سيد النبيين و على سيد الوصيين و ان اوصيائى بعدى اثنا عشر ، اولهم على و آخرهم المهدى ( شيخ سليمان بن ابراهيم قندوزى حنفى ، ينابيع المودة لذوى القربى ، ج 3 ، ص 284 ) . گفتنى است قندوزى باب 94 كتابش را به ذكر احاديث رسيده دربارهء مهدى موعود ( عج ) اختصاص داده كه اكثر آنها از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله روايت شده است .
( 2 ) . محمد بن حسن طوسى ، رجال كشى ، ص 355 ، ش 663 .
( 3 ) . محمد بن ابراهيم نعمانى ، الغيبه ، ص 326 .
( 4 ) . محمد باقر مجلسى ، بحار الانوار ، ج 48 ، ص 22 ؛ براى آشنايى بيشتر ، ر . ك : محمد بن يعقوب كلينى ، اصول كافى ، ج 1 ، ص 308 ، 310 - 311 ؛ محمد بن نعمان ( شيخ مفيد ) ، الارشاد ، ج 2 ، ص 216 ؛