حكميت ( حكومة )
معاويه و محافظانش نخستين گروهى بودند كه به محل ملاقات حكمين رسيدند ( رمضان سال 37 ق / فوريه 658 م ) . على [ عليه السّلام ] درحالىكه مشكلات ايجاد شده از سوى مخالفان را بهانه قرار مىداد ، جز فرستادن ابو موسى و محافظانش و نيز فرستادن پسر عمويش ابن عباس به نمايندگى از خود ، كار ديگرى نكرد . دربارهء مكان و زمان اين ملاقات ، در منابع اظهارات مبهم يا ضد و نقيضى به چشم مىخورد . برخى ، مكان آن را دومة الجندل ( كه اكنون جوف ناميده مىشود ) ، تقريبا در ميانهء راه شام و عراق - همانگونه كه در معاهده قيد شده بود - ذكر مىكنند .
برخى ديگر مكان آن را در ناحيهء اذرح بين معان و پترا « 1 » دانستهاند . دلايل بسيارى در دست است ( ر . ك : مقالهء فوق الذكر ) كه ملاقات اوليه فقط در حضور شش نفر و در دومة الجندل صورت گرفت و ملاقات ديگرى ( ر . ك : بخش ذيل ) در اذرح و در ماه شعبان سال 38 هجرى . در ملاقات نخستين ، حتما حكمين دربارهء نتيجهء بررسيهايشان به توافقى دست يافتهاند : عثمان مرتكب هيچگونه تخلّفى از مسئوليت خويش نشده است ؛ زيرا تنها بر همين اساس مىتوان وقايع بعدى را تبيين كرد . متنى در كتاب وقعة صفين ( ص 618 و صفحه بعد ) توضيح مىدهد كه چرا رأى آنان به شكلى غيرمستقيم براى ما آشكار شده است : از سر احتياط « حكمين در دومة الجندل توافق كردند كه [ از رأى خود ] چيزى نگويند » . هرچند رأى رسما اعلان نشد ، مسلما هر دو گروه از آن مطلع گرديدند . شاميان كه احتمالا مشتاقانه در انتظار آن لحظه بودند با معاويه بيعت كردند ( ذى القعده سال 37 ق / آوريل 658 م ، طبرى ، ج 2 ، ص 199 ) ، درحالىكه على [ عليه السّلام ] علنا به هر دو حكم اعتراض ، و اعلام كرد كه رأى آنان بر خلاف قرآن و سنت است ، و
هامش
( 1 ) .petra- شهرى باستانى در جنوب غربى اردن ( مترجم ) .