سحر و جادو در اين كتب ، به ميان نيامده است .
17 . « . . . همچنين يكى از پيران صوفى به شمار مىآيد » . « 1 »
با مرورى بر زندگانى امام صادق عليه السّلام درمىيابيم كه او در زندگانى خود نه تنها مشى تصوف را برنگزيد ، بلكه در مقابل برخى سران تصوف در زمان خود ، همچون سفيان ثورى و عباد بن كثير بصرى ، موضع گرفت و باورهاى آنان همچون لزوم پوشيدن لباس خشن را به نقد مىكشيد . « 2 »
اما به هر روى ، بعدها برخى از صوفيه براى مشروعيت بخشيدن به سلسلههاى خود ، آن حضرت عليه السّلام را يكى از اقطاب خود معرفى كردند ؛ چنانكه دربارهء ديگر امامان عليه السّلام و به ويژه امام على عليه السّلام نيز چنين سوء استفادههايى صورت گرفت .
18 . « . . . چنين رواياتى براى تعيين نظرات واقعى او در زمينهاى خاص تقريبا بىفايده است » . « 3 »
« بىفايده » تعبيرى غيرمنصفانه دربارهء حجم روايات پرشمار امام صادق عليه السّلام در علوم گوناگونى همچون فقه ، تفسير و كلام است ؛ به گونهاى كه شيعهء اماميه هويت مستقل فقهى و كلامى خود را با آن حضرت عليه السّلام به دست آورده است و در منابع عظيم فقهى و كلامى خود براى هر مسئله مىكوشد تا به سخنى از آن حضرت عليه السّلام استناد كند .
در مجامع روايى ، فقهى و كلامى شيعه بيشترين استناد به اقوال آن حضرت عليه السّلام باز مىگردد . روايات منقول از آن حضرت عليه السّلام حتى در علم كلام چنان فراوان است كه برخى دانشمندان شيعى مانند شيخ صدوق ( 381 ق ) در عقايد ، كتبى همانند التوحيد نگاشتهاند و به روايات آن حضرت عليه السّلام بيش از ديگر امامان استناد كردهاند . همچنين كتابى مانند اصول كافى كلينى ( 329 ق ) مملو از روايات آن حضرت عليه السّلام در مسائل مختلف كلامى است كه بسيارى از اين روايات با نقاديهاى سندى و محتوايى قابل اثبات بوده ، استناد به آنها موجه است .
هامش
( 1 ) . ترجمهء مدخل ، ص 290 از همين كتاب .
( 2 ) . محمد باقر مجلسى ، بحار الانوار ، ج 47 ، ص 360 ، 361 .
( 3 ) . ترجمهء مدخل ، ص 290 از همين كتاب .