اين پيوستگى علمى با امام باقر عليه السّلام را از نقاط درخشان زندگى او مىدانند . « 1 » اما با توجه به سن ابو حنيفه و مقام علمى او در زمان ديدار با حضرت ابو جعفر عليه السّلام ، وقوع مناظره بين اين دو قدرى ناپذيرفتنى مىنمايد ، و در منابع معتبر اماميه نيز نشانى از آن يافت نمىشود . هرچند مناظرههاى مهمى بين ابو حنيفه و حضرت امام جعفر بن محمد الصادق عليه السّلام گزارش شده كه موضوع آنها « رأى » و « قياس » است . بنابراين گزارشها ، ابو حنيفه در مقام شخصيتى مدافع قياس و ملتزم به آن ، گاه با عنوان « فقيه اهل العراق » با امام صادق عليه السّلام مواجه شده است ، و امام او را از پايبندى به اين آموزه در مقام فهم دين ، به ويژه احكام ، برحذر داشته و با استدلال و احتجاج ، ناروايى اين شيوه را به او نمودهاند . حتى بنابر يكى از نقلها ، ابو حنيفه پس از شنيدن سخنان و دلايل امام عليه السّلام اظهار داشته است كه از اين پس رأى و قياس را به كار نخواهد بست ؛ گرچه امام اين اظهار او را تأييد نكردهاند . « 2 »
مجموعهء اين گزارشها با آنچه در زندگى علمى ابو حنيفه بروز يافته و سپس مذهب حنفى در همان سياق رشد و كمال پيدا كرده ، سازگار است . اما در اين ميان ، موفق بن احمد اخطب خوارزم ( متوفاى 568 ) يكى از همين مناظرات را با دو اختلاف گزارش كرده است : نخست اينكه طرف مناظرهء ابو حنيفه را امام باقر عليه السّلام معرفى مىكند ؛ و دوم اينكه ابو حنيفه در اين مناظره منكر عمل به قياس است و دقيقا مواردى را كه در احتجاج امام صادق عليه السّلام با او ، بنابر روايت شيخ صدوق در علل الشرايع ، شاهدى بر نادرستى عمل به قياس ارائه شده است ، در اين گزارش به ابو حنيفه نسبت داده شده ، و او نتيجه گرفته است كه نبايد به قياس عمل كرد . از قضا همين دو مورد اختلاف ، شاهد و مؤيد نادرستى آن است ؛ زيرا
هامش
( 1 ) . محض نمونه ، موفق بن احمد اخطب خوارزم ، مناقب ابى حنيفه ، ص 38 ؛ كردرى ، مناقب ابى حنيفه ، ص 79 .
( 2 ) . محمد باقر مجلسى ، بحار الانوار ، ج 2 ، ص 286 - 292 ، به نقل از : علل الشرايع ابن بابويه و امالى طوسى و احتجاج طبرسى .