زين العابدين [ عليه السّلام ] تنها فرزند حسين [ عليه السّلام ] نبود كه على ناميده مىشد بلكه فرزند ديگر حسين [ عليه السّلام ] كه على نام داشت در كربلا كشته شده و معروف به على شهيد است . برخى مورخان از جمله ابن سعد ، ابن قتيبه ، بلاذرى و طبرى ، على شهيد را على اكبر و زين العابدين را على اصغر مىنامند . سايرين ( مثلا قاضى نعمان ) اظهار مىدارند كه زين العابدين [ عليه السّلام ] فرزند بزرگتر بوده است ، و بنابراين او را على اكبر مىنامند ، و برادر شهيدش را على اصغر . از نظر بسيارى نويسندگان شيعى اثنا عشرى ، اسم على اصغر ، اشاره به نوزادى دارد كه برادر زين العابدين [ عليه السّلام ] بود و او نيز در كربلا كشته شد . برخى نويسندگان معتقدند كه زين العابدين [ عليه السّلام ] برادر ميانى بوده ( و بنابراين او را على اوسط مىنامند ) و على شهيد برادر بزرگتر بوده است و برخى ترتيب سنى اين دو برادر را ، برعكس اين مىدانند .
مىگويند زين العابدين [ عليه السّلام ] در كربلا چنان بيمار بود كه نتوانست در جنگ شركت كند . پس از جنگ ، شمر بن ذى الجوشن او را خوابيده بر روى بوريايى در خيمهء زنان يافت و دستور قتل او را صادر كرد ، اما عمر بن سعد فرمانده لشكر شام ، مانع شد . هنگامى كه على بن حسين [ عليه السّلام ] را در كوفه نزد عبيد الله بن زياد آوردند ، ابن زياد دستور قتل او را صادر كرد ، اما پس از خواهش خواهر حسين [ عليه السّلام ] يعنى زينب [ عليها السّلام ] ، به رحم آمد و از اين كار منصرف شد . على [ بن حسين عليه السّلام ] و ساير بازماندگان را به دمشق نزد يزيد بردند ، و او آنان را به مدينه بازگرداند . گويند مشهد على ، كه بخشى از مسجد بزرگ دمشق را تشكيل مىدهد ، در مكان حبس زين العابدين [ عليه السّلام ] بنا گرديده است ( ر . ك :
L . Pouzet , Damas au ( VII / XIIIe siecle , Beirut 1988 , 352
. على [ بن حسين عليه السّلام ] در مدينه زندگى پرهيزكارانهاى داشت كه القاب احترامآميزى به وى بخشيد : زين العابدين ، سجّاد ( دايما سجدهكننده ) ، زكى ( پاك ) ، ذو الثفنات ( اشاره به پينههايى كه روى پوستش در اعضاى سجده ، بسته شده بود ) . هنگامى كه وقت نماز نزديك مىشد ، او بر