بيندازند يا دستكم در ميان مردم چنين شايع كنند كه اصحاب و ياران نزديك و حتى فرزندان اهل بيت عليهم السّلام با سياستهاى آنان موافق نبودهاند . محض نمونه ، عبد اللّه بن زبير به مردم مىگفت :
« إنّ علىّ بن ابى طالب قتل خليفة بالحقّ عثمان . . . ألا و إنّ عليا لا يرى معه فى هذا الامر أحد سواه ؛ على بن ابى طالب خليفهء بر حق ، يعنى عثمان را كشته است . بدانيد كه هيچ كس جز خودش ، در اين جنگ ( جمل ) با او هم عقيده نيست » . « 1 »
همچنين وقتى معاويه نتوانست قيس بن سعد بن عباده را فريب دهد و او را به طرف خود متمايل سازد ، نامهاى جعلى به خط خود نوشت مبنى بر اينكه قيس از امير المؤمنين جدا شده و به معاويه پيوسته است ، و آن را ميان مردم منتشر كرد . « 2 »
انتشار اين خبر نيز كه يار بسيار نزديك و دانشمند امام على عليه السّلام ، يعنى عبد اللّه بن عباس ، از آن حضرت كناره گرفته و طى نامهاى مبانى امام على عليه السّلام را دربارهء مشروعيت جنگ با ناكثين رد كرده « 3 » از همين قبيل بوده است .
از اينروى ، آنان مىكوشيدند در ميان نزديكان امام على عليه السّلام و رهبران مخالف ، كسى را بيابند كه در اصول و مبانى با اهل بيت عليهم السّلام مخالف ، و به حزب اموى متمايل باشد ؛ چنانكه اين امر در ماجراى حكميت و انتخاب ابو موسى اشعرى به دست افراد سادهلوح رخ داد و از اين رهگذار ضربهء سنگينى بر اسلام حقيقى كه امير المؤمنين عليه السّلام پرچمدار آن بود وارد آمد .
هامش
( 1 ) . باقر شريف القرشى ، حياة الامام الحسن بن على ، ج 1 ، ص 398 .
( 2 ) . تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 551 - 555 .
( 3 ) . ابو الفرج اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 73 ؛ محمد بن جرير طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 143 ؛ الفتوح ، ج 4 ، ص 72 - 75 ؛ مسعودى ، مروج الذهب ، ج 3 ، ص 81 ؛ ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغه ، ج 16 ، ص 167 - 172 . اين اتهام به ابن عباس در حالى است كه از او نقل شده است : تمام كسانى كه در برابر امير المؤمنين عليه السّلام شمشير كشيدند خونشان هدر بود ، و مستحق قتل بودند . بيهقى ، المحاسن و المساوى ، ص 43 . در اينباره ، ر . ك : سيد جعفر مرتضى عاملى ابن عباس و اموال البصرة ، محمد تقى تسترى ، قاموس الرجال ، ج 6 ، ص 418 ( شرح حال ابن عباس ) .