استنتاج نويسنده ، به روشنى متدولوژى مكانيكى او را در مطالعات دينپژوهشى و تاريخ اديان آشكار مىسازد . او به صراحت مىنويسد :
« پارهاى از روايات به اين توصيفات اندك ، جذاب و شبيه واقع ، جزئياتى را افزودهاند كه براى غيرمسلمانان عجيب ، و هنگامى كه در آنها پاى فرشتگان به ميان مىآيد ، تخيلى به نظر مىرسند ؛ اما براى مسلمانان اينچنين نيست ؛ زيرا آنان معتقدند كه پيامبر ملاقاتهاى بسيارى با جبرئيل داشته است . » « 1 »
بنابر چنين منطق و متدولوژى تاريخىاى است كه درك يكسان و فهم مشترك از دين و مقولات دينى ميان انديشمندان غربى و شرقى به ويژه متفكران اسلامى بسيار مشكل مىنمايد .
نويسنده بدون كوچكترين اشارهاى به سير زندگانى امام حسين عليه السّلام در يك نتيجهگيرى عجولانه و البته متعارض با گفتههاى خود كه پس از آن دربارهء شخصيت امام حسين عليه السّلام مطرح كرده است ، مىگويد :
« حتى پس از وفات على [ عليه السّلام ] ، حسين [ عليه السّلام ] هنوز در مقام يك شخصيت مطرح نبود . » « 2 »
اين داورى مؤلف از نگاه تاريخى محض غربى متأثر است . اما كسانى كه كمترين آشنايىاى با تاريخ اسلام دارند نيك مىدانند كه امام حسين عليه السّلام از والاترين
هامش
سنن الكبرى ، ج 5 ، ص 50 ، 81 ، 95 ، 145 ، 150 ؛ مسند احمد بن حنبل ، ج 3 ، ص 3 ، 62 ، 64 ، 82 و ج 5 ، ص 391 ، 392 ؛ سنن ابن ماجه ، ج ، ص 44 ؛ سنن ترمذى ، ج 5 ، ص 321 ، 326 ؛ مسند ابن ابى شيبه ، ج 7 ، ص 512 ؛ مسند ابى يعلى ، ج 2 ، ص 395 ؛ صحيح ابن حبان ، ج 15 ، ص 412 - 413 ؛ طبرانى ، المعجم الكبير ، ج 3 ، ص 35 - 40 و ج 19 ، ص 292 و ج 22 ، ص 403 ؛ خطيب بغدادى ، تاريخ بغداد ، ج 1 ، ص 150 و ج 2 ، ص 181 و ج 4 ، ص 429 و ج 6 ، ص 369 و ج 9 ، ص 231 و ج 10 ، ص 230 و ج 11 ، ص 91 و ج 12 ، ص 4 ؛ حاكم نيشابورى ، المستدرك على الصحيحين ، ج 3 ، ص 167 ؛ ابن عساكر ، تاريخ مدينه دمشق ، ج 13 ، ص 21 ، 211 - 212 و ج 14 ، ص 131 و ج 64 ، ص 35 ، 192 .
( 1 ) . ترجمهء مدخل ، ص 148 از همين كتاب .
( 2 ) . همان .