اولا هيچ كس اين تعداد را مطرح نكرده است ؛ ثانيا ، معاصران اين شخص تصريح كردهاند كه وى به بيمارى هيسترى « 1 » مبتلا بوده ، و وقتى به بغداد رفت و علماى بغداد به اين امر واقف شدند از او كناره گرفتند . « 2 » بنابراين روايات چنين فردى ، كه برخى از جمله ابن شهر آشوب نيز از او برگرفتهاند ، « 3 » اعتبارى ندارد .
آخرين مطلبى كه اين موضوع را با اشكال روبهرو مىسازد اينكه چرا با اين تعداد همسر ، تنها پانزده فرزند براى امام حسن عليه السّلام برشمردهاند .
بخش دوم : ملاحظات جزئى و موردى
1 . نويسنده مىگويد : امام حسن عليه السّلام مدعى خلافت بود تا اينكه به نفع معاويه از ادعاى خود صرف نظر كرد . « 4 » وى در جاى ديگر انتصاب او را از سوى امير المؤمنين عليه السّلام به خلافت از خود انكار كرده است . « 5 »
اين بيان چنانچه به عدم خلافت رسمى امام حسن عليه السّلام اشاره داشته باشد ، نادرست است . با صرف نظر از روايات شيعه ، « 6 » كه انتصاب امام مجتبى عليه السّلام را از سوى امير المؤمنين عليه السّلام به جانشينى و خلافت پس از خود نقل كردهاند ، مورخان نيز آوردهاند كه مردم عراق ، حجاز ، يمن ، خراسان و ديگر بلاد اسلامى پس از امام على عليه السّلام با عنوان خليفهء مسلمانان با امام حسن عليه السّلام بيعت كردند ، « 7 » و امام
هامش
( 1 ) . مبتلايان به اين مرض دچار اختلال حواس و گرفتار اوهام مىشوند . لغتنامهء دهخدا ، ذيل لغت « هيسترى » .
( 2 ) . خطيب بغدادى ، تاريخ بغداد ، ج 3 ، ص 89 ؛ سيرة الائمة الاثنى عشر ، ج 1 ، ص 557 از جمله مواعظ وى اين بوده است : « ليس على المخلوقين اضر من خالق » .
( 3 ) . ابن شهر آشوب ، مناقب آل ابى طالب ، ج 3 ، ص 192 .
( 4 ) . ترجمهء مدخل ، ص 97 از همين كتاب .
( 5 ) . ترجمهء مدخل ، ص 99 از همين كتاب .
( 6 ) . محمد بن يعقوب ، الكافى ، ج 1 ، ص 346 - 352 ، 358 - 360 ؛ شيخ مفيد ، الارشاد ، ج 2 ، ص 7 ؛ اربلى ، كشف الغمّه ، ج 2 ، ص 154 .
( 7 ) . ابن سعد ، ترجمة الامام الحسن ، ص 74 ، حديث 129 ؛ محمد بن جرير طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 5 ،