ترانهخوانان عصر عباسى آورده است . « 1 » ابراهيم از نديمان بنى عباس ( هارون ، امين ، مأمون ، معتصم ، واثق و متوكل عباسى ) بوده ، و مدائنى از اسحاق موصلى پول مىگرفته است . « 2 » همهء اين موارد نشان مىدهند كه اين خبر ( همسران زياد امام حسن عليه السّلام ) برساختهء مورخانى است كه يا به امويان گرايش سياسى داشتهاند و يا به عباسيان .
ثانيا ، مدائنى كه خود اين موضوع را نقل كرده ، بيش از ده زن براى امام مجتبى عليه السّلام نام نبرده است . « 3 » شيخ مفيد تنها پنج زن را نام برده و برخى ديگر را با تعبير « امهات شتى » بيان كرده است ، « 4 » كه همين تعبير براى بسيارى از اصحاب و تابعين بيان شده است ، و شمار ده زن ( قدرى كمتر يا اندكى بيشتر ) در عرف آن زمان امرى كاملا رايج بوده است ، و شمار زنان برخى از صحابه ، حتى از اين تعداد نيز بيشتر بوده است . محض نمونه شمار همسران خلفا و برخى ديگر از اصحاب مشهور به نقل از طبقات ابن سعد از اين قرار است :
امير المؤمنين على عليه السّلام ، ده زن و امهات ديگرى ( امهات شتى ) كه نام برده نشدهاند ، ولى به اعتبار كلمهء « امهات » كه جمع است ، نبايد كمتر از سه زن باشد ؛
عمر ، نه زن ؛ عثمان ؛ نه زن ؛ طلحه ، هشت زن ؛ زبير ، نه زن ؛ عبد الرحمن بن عوف ، پانزده زن ، و همچنين چند زن ديگر كه ابن سعد از آنان به امهات تعبير كرده ( امهات شتى ) و به اعتبار كلمهء جمع « امهات » نبايد كمتر از سه زن باشند ؛ سعد بن ابى وقاص ، يازده زن ؛ و محمد بن مسلمه ، هفت زن .
2 . بلاذرى ( م 279 ) زنان امام را نود تن روايت كرده است . « 5 »
بلاذرى اين روايت را از عباس بن هشام بن محمد كلبى از پدرش از جدش از
هامش
( 1 ) . ابو الفرج اصفهانى ، الاغانى ، ج 5 ، ص 278 .
( 2 ) . ابن حجر عسقلانى ، لسان الميزان ، ج 4 ، ص 253 .
( 3 ) . ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغه ، ج 16 ، ص 21 .
( 4 ) . محمد بن محمد ( شيخ مفيد ) ، الارشاد ، ج 2 ، ص 20 .
( 5 ) . احمد بن يحيى بلاذرى ، انساب الاشراف ، ج 3 ، ص 277 .