در روايات تاريخى نيز نقل شده است كه امير مؤمنان عليه السّلام به دليل بىپروايى امام حسن عليه السّلام در جنگ او را از رفتن به ميدان بازداشت . « 1 »
انكار هوشمندى و ذكاوت امام مجتبى عليه السّلام نيز با صرفنظر از اينكه ادعاى بدون دليلى است قاعدتا يا بايد از راه وراثت ثابت شود ، كه چنين موضوعى با نظر به نسب و پدر و مادر امام مجتبى عليه السّلام منتفى است ، و برعكس ، آنان در حد كمال از هوش و ذكاوت بهرهمند بودهاند ، يا از سخنان و گفتار است ، كه خطبهها و سخنان امام مجتبى عليه السّلام در كتب حديثى و تاريخى ، خلاف نظر نويسنده را ثابت مىكند ؛ محض نمونه بنابر روايتى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ، امام حسن عليه السّلام ، عقل مجسم توصيف شده است : لو كان العقل رجلا لكان الحسن . « 2 » امام حسن عليه السّلام ، از نظر حافظه نيز بسيار قوى بود ؛ چنانكه سخنان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را كه در كودكى شنيده بود براى مردم باز مىگفت . « 3 »
همچنين از راه اعمال و رفتار مىتوان به فقدان هوش و ذكاوت در كسى پى برد ، كه نويسنده هيچ مطلب يا گزارشى در اين زمينه ارائه نداده است . به نظر مىرسد تنها چيزى كه نويسنده را به چنين ادعاى سست و بىدليلى سوق داده است ، نگاه ظاهرى و سطحى به ماجراى صلح بوده باشد ؛ اما به عكس ، صلح با معاويه و اتخاذ اين سياست در آن برهه ، از كمال ذكاوت و هوشمندى سياسى آن حضرت حكايت دارد ؛ امرى كه بزرگان اصحاب از درك عمق آن عاجز بودند و تنها هنگامى به حكمت آن پى بردند كه يك دهه گذشت و خيانتهاى اشراف آشكار گشت .
نويسنده به لكنت زبان امام حسن عليه السّلام اشاره كرده است . هرچند در روايات به اين نكته اشاره شده است ، با توجه به گزارشهاى تاريخى به نظر مىرسد اين موضوع نيز نسبت ناروايى بيش نيست .
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، ترجمهء شهيدى ، خطبهء 207 ، ص 240 .
( 2 ) . ابراهيم بن محمد جوينى ، فرائد السمطين ، ج 2 ، ص 68 .
( 3 ) . باقر شريف القرشى ، حياة الامام الحسن بن على عليه السّلام ، ج 1 ، ص 62 .