و او را سائق الحاج گويند سايق با سين و الف و ياء مثناة دو نقطه در زير و قاف يعنى امير حاج يا بعيد نيست ، عنوان حمله دارى حجاج را داشته و آنها را به بيت اللّه الحرام مىبرده و راهنمايى و مواظبت مىكرده و سوق مىداده است ، و در بعض جاها ( سابق الحاج ) با باء موحده ضبط شده يعنى سبقت به حجاج در رسيدن به مكه مىكرده است ولى اين ضبط تصحيف است و ضبط اول ( سائق ) صحيح مىباشد .
از كتب رجال مانند رجال شيخ كشى ( ره ) و غيره ظاهر مىشود كه اين شخص در اندك مدت از كوفه به مكه مىرفته و حجاج را با خود مىبرده و بيشتر از هشت روز يا ده روز يا چهارده روز طول نمىكشيده و علّامهء مامقانى ( قدس سرّه ) در تنقيح المقال در ترجمهء وى مىفرمايد : سير از عراق تا مكه از راهى كه در زمان سابق متعارف بوده در ظرف چهارده روز سير سريعى نبوده است ، بلى در ظرف هشت روز سير سريع است .
و در حضور امام صادق ( ع ) صحبت از ابو حنيفه سائق به ميان آمده و گفته شد كه او ( يسير فى اربع عشرة ) امام ( ع ) فرمود او را نماز نيست .
معنى جملهء مذكوره يا اين است : كه مسافت معينى را كه نزد آنها بوده در ( اربع عشرة ) طى مىكرده و ظاهر آن است كه مراد ( اربع عشرة ليلة ) است ، يعنى در چهارده شب طى مىنموده يا مراد آن است ، كه در چهارده روز طى مىكرده يا اين كه در ظرف چهار ساعت ده فرسخ راه مىرفته .
ولى معنى سومى : در چهار ساعت ده فرسخ راه مىرفته بعيد است ، زيرا در آن زمان آن طور تعبيرات معمول نبوده تا ادّعا شود كه شايد در نسخ اين طور بوده ( انه يسير فى اربع ساعات عشرة فراسخ ) ولى از قلم ناسخين يا روات حذف شده است زيرا تعبير مذكور از اصطلاحات زمان امام صادق ( ع ) دور است .
و اين كه امام ( ع ) فرموده : « لا صلاة له » ؛ او را نماز نيست . يعنى او را نماز كامل نيست . چون ابو حنيفهء سائق الحاج مرد ثقه است ، و لذا قطعا منظور اين نيست كه او نماز نمىخواند و در عرض راه ترك مىكند بلكه مراد آن است او از سرعت سيرى كه در راه رفتن دارد موقع نماز خواندن از كثرت عجله به نمازش استخفاف مىكند و نمىتواند با سرعت سير نماز را با آرامش قلب و طمأنينه به جا بياورد و عملا نماز را خفيف مىشمارد .
چنانچه سائق الحاجى هم در زمان امير المؤمنين ( ع ) بوده و با سرعت از كوفه به مكه مىرفته او هم در نمازش استخفاف واقع مىشده و اسم او معلوم نيست و روايت راجع به او را شيخ ابو عمرو كشى ( ره ) در رجالش به مناسبت سائق الحاج بودن در ترجمهء سعيد بن بيان نقل كرده است .
تحقيق دربارهء اول اربعين حضرت سيد الشهدا ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 70
مساهمون: محمد على قاضى طباطبائى
ص٧٠