عبيدلى ( ره ) و از مصادر ديگر آنچه به نظرش رسيده به ايشان مرقوم فرموده و محدث خيابانى ( ره ) كلمات و جملات ارزندهء او را در كتاب وقايع تتمهء محرم نقل كرده است . « 1 »
مطلبى كه به تناسب مقام ، تذكر آن را در اينجا لازم مىدانم آن است : بعضىها در كتابى كه به عنوان : وفات زينب الكبرى تأليف و طبع و نشر كرده اهتمام كرده كه مرقد مبارك آن بانوى عصمت را در يكى از سه اماكن در مدينهء منوره يا در مصر يا در شام تعيين نمايد .
و عمده دليلى كه بر مدفون شدن « زينب كبرى » سلام اللّه عليها در شام آورده آن است : كه در سال مجاعه كه در حجاز واقع شده عبد اللّه بن جعفر طيار رضوان اللّه عليه ناچار شد به شام سفر فرمود و بانوى عصمت در شام درگذشت و همانجا مدفون گرديد .
ولى اين ادعا كه در حجاز مجاعه واقع شده و جريان مسافرت عبد اللّه عليه رحمة اللّه پيش آمده ، اساس اين قول و نقل آن قضيه و تاريخ و مصدرش كتاب نزهة اهل الحرمين « 2 » علامهء كبير آقا سيد حسن صدر كاظمينى ( رحمه اللّه ) است كه در سال 1354 ه . ق وفات يافته و نيز كتاب خيرات الحسان است و تا اين تاريخ نگارش اين سطور در اين موضوع به مدركى غير از آن دو كتاب اطلاع نيافتهام و در هيچ يك از آن دو كتاب مدرك آن تاريخ مجاعه نقل نشده كه اقلّا آيندگان بدانند كه بعد از يك هزار و سيصد سال مستند اين ادّعا و مصدر آن چيست ؟ و احتمال قوى مىرود كه از افواه اخذ و در كتاب ضبط شده است زيرا كتب تواريخ معتبره به كلّى خالى از اشاره به آن قضيه مجاعه است ، چنانچه قايل شدن به اين كه زينب كبرى سلام اللّه عليها در مدينهء منوره در بقيع دفن شده مدركى ندارد ، غير از آنچه علامهء امين عاملى ( ره ) به آن تمسك جسته : كه مراجعت زينب كبرى ( س ) از شام به مدينه يقين است و خارج شدنش را از آنجا نمىدانيم ، و نيز اين قول را صاحب طراز المذهب از امثال كتاب بحر المصائبها نقل كرده ولى كتاب مذكور ابدا ارزش تاريخى ندارد و قابل اين كه بر آن اعتماد شود نيست .
اگر حضرت زينب كبرى ( س ) در مدينهء منوره در بقيع دفن شده بود بر حسب عادت قبر مباركش نامعلوم نمىشد چنانچه قبور اشخاصى كه به مقام آن بانوى عصمت نمىرسند ،
هامش
علوم استاد بود و در ادب و نويسندگى به زبان عرب يد بيضا مىنمود و در نظم و نثر عربى سرآمد روزگار خويش و در نظم فارسى نيز مهارت داشت ، نگارنده مدّتى در نجف اشرف حضورش را غنيمت دانسته و استفاده مىكردم و آثارى دارد و مقدمهء كتب زيادى با آثار قلمى او مزيّن است رحمة اللّه عليه در سال 1380 ه . ق در ماه صفر در نجف وفات يافت .
( 1 ) . ر . ك : وقايع تتمهء محرم ، ص 387 ، ط تبريز .
( 2 ) . در هند به سال 1354 ه . ق طبع شده است .