يحيى بن الحسين العبيدلى النسابة سيد جليل القدر و عظيم الشأن بوده بنا به قول بعضى در ماه محرم سال دويست و چهارده از مادر متولد شده « 1 » و در سال دويست و هفتاد و هفت از هجرت در سن شصت و سه سالگى در مكه وفات يافته و او اول كسى است كه انساب را جمع فرموده و انساب آل أبي طالب را تا قريب زمان خود ضبط كرده است . و از تأليفات اوست كتاب اخبار المدينة و اخبار الزينبات و اين كتاب اخير را حسن محمد قاسم با مقدمه و ترجمهء مؤلف آن در مصر به سال 1351 هجرى و سال 1353 به طبع رسانيده است و نسخهء خطى از آن در ضمن مجلدى از رسالههاى خطى به خط خود اين جانب در كتابخانهء ما موجود است كه آن را در سال 1360 ه . ق در قم از روى نسخهاى كه از حضرت علامهء استاد سيدنا آية اللّه المرجع آقاى سيد شهاب الدين مرعشى نجفى دام ظله العالى مرحمت فرمودند استنساخ كردهام .
عبيدلى را استاد فن رجال شيخ نجاشى ( ره ) در كتاب رجال خود ذكر كرده و فرموده : او عالم فاضل صدوق و از امام رضا ( ع ) روايت مىكند « 2 » و در ساير كتب رجال نيز وى را عنوان كرده و صاحب عمدة الطالب نسب وى را ضبط كرده « 3 » است و روايت او از امام رضا ( ع ) منافات دارد با تاريخ تولدى كه براى عبيدلى در سال 214 نگارش دادهاند چنانچه نقلش گذشت ، زيرا امام رضا ( ع ) در سال 203 از هجرت از دنيا رحلت فرموده چطور مىشود عبيدلى كه در سال 214 متولد شده باشد از آن حضرت روايت كند و چون كلام نجاشى ( ره ) بسيار مورد اعتماد و نقل او مقدم بر نقل كسى است كه گفته عبيدلى در سال 214 متولد شده پس روشن مىشود كه تولد وى مدّتها قبل از سال نامبرده اتفاق افتاده است تا اندازهاى بوده كه بتواند از امام رضا ( ع ) روايت كند و احتمال قوى مىرود كه عبيدلى در حدود سن نود سالگى از دنيا رحلت كرده باشد و وفاتش در شصت و سه سالگى صحت نداشته باشد .
و از آنچه نگارش داده شد معلوم مىشود جهت اين كه استادنا البحاثة الاكبر طهرانى ( قدس سرّه ) در الذريعة الى تصانيف الشيعة به تاريخ تولدى كه براى عبيدلى نسابه ذكر كردهاند اعتماد نفرموده و متذكر نشده و فقط به تاريخ وفاتش اطمينان فرموده آنجا كه مىفرمايد :
اخبار الزينبات لشيخ الشرف يحيى العبيدلى النسابة المتوفى سنة 277 ذكر فيه
هامش
( 1 ) . اين تاريخ تولد را كه حسن محمد قاسم در ( السيدة زينب ) مقدمهء اخبار الزينبات ذكر كرده درست نيست چنانچه تحقيق آن بيابد .
( 2 ) . مجمع الرجال قهپايى ( ره ) ، ج 6 ، ص 255 ، ط اصفهان ، و تنقيح المقال ، ج 3 ، ص 314 ، ط نجف .
( 3 ) . عمدة الطالب ، ص 324 ، ط نجف .