و از تواريخ معتبره معلوم مىشود كه فرستادن دختران يزدجرد به مدينه در زمان عمر واقع شده ولى در روايت مذكوره زمان عثمان را نقل كرده گرچه در بعض تواريخ نيز واقعه را به زمان عثمان نسبت دادهاند و شيخ مفيد ( ره ) به زمان خلافت امير المؤمنين ( ع ) نسبت داده است .
و ابن فندق بيهقى ( ره ) در لباب الانساب - مخطوط - گويد اكثر متأخرين گفتهاند : دختر يزدجرد در دست مسلمين بعد از قتل پدرش در مرو در زمان عثمان واقع شده است و قتل يزدجرد دو سال بعد از جنگ « قادسيه » اتفاق افتاده است .
و سيد اعيان ( ره ) روايت شيخ صدوق ( ره ) را در اسيرى دختران كسرى در زمان خلافت عثمان ذكر كرده و فرموده كه عثمان يكى را به امام حسن ( ع ) و ديگرى را به امام حسين ( ع ) داد و هر دو در حال نفاس وفات يافتند ولى فرموده اين روايت خلاف مشهور است و شايد در آن اشتباه واقع شده است .
و سپس روايت شيخ مفيد ( ره ) را نقل فرموده كه اسارت دختران كسرى در زمان امير المؤمنين ( ع ) واقع شده و شاه زنان را به امام حسين ( ع ) داده از او امام زين العابدين ( ع ) متولد شد و ديگرى را به محمد بن ابى بكر داد و اسم او ( كيهان بانويه ) بود و از او قاسم بن محمد بن ابى بكر متولد شد پس امام سجاد ( ع ) و قاسم پسرخالهاند .
و فرموده روايت شيخ مفيد ( ره ) اقرب به صواب است يعنى نزديكتر به واقع است كه صحيح و درست باشد زيرا شيخ مفيد ( ره ) با كثرت علم و وسعت اطلاعش و احاطهء وى بر علوم و تواريخ غير آنچه نقل شد ذكر نكرده است و علاوه وقوع اين قضيه در زمان عمر مستبعد است زيرا امام زين العابدين ( ع ) در زمان خلافت جدش امير المؤمنين ( ع ) متولد شده و عدم تولد آن حضرت از آن مخدره در ظرف بيست سال بعيد است يعنى اگر قضيه در زمان عمر واقع شده باشد و ممكن است قضيه متعدد واقع شده است و تولد امام ( ع ) از آن مخدره باشد كه در زمان جدش اسير شده است و اللّه العالم .
و آنچه براى انسان معلوم مىشود آن است كه بودن مادر امام سجاد ( ع ) دختر يزدجرد آخرين شخص از ساسانيان جاى شك نيست چنانچه بطلان بعض اقوال ناهنجار بعضى از مستشرقين اذناب استعمار و دشمنان اسلام جاى ترديد نيست و از شرح و بيان آن در اينجا چون تناسب ندارد و قلمفرسايى طولانى مىخواهد خوددارى مىشود .
ابن فندق ( ره ) گويد : به دختر كسرى گفتند كه امام امير المؤمنين ( ع ) را اختيار كن . گفت : بر نفس خود ظلم كردهام در جايى بنشينم كه فاطمهء زهرا ( س ) از آن مكان برخاسته است و نيز گويد : گفته شده وقتى كه امام حسين ( ع ) دختر يزدجرد را تزويج كرد امير المؤمنين ( ع ) براى
تحقيق دربارهء اول اربعين حضرت سيد الشهدا ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 384
مساهمون: محمد على قاضى طباطبائى
ص٣٨٤