آن بانوى با عظمت « شاه زنان » بوده است - گرچه در بعضى از آن كتب به اختلاف اسمش تصريح شده ولى آنها از اقوال نادره است و منافات با اسم اصلى او ندارد بلكه آنها از باب تغيير اسم است كه بعد از آنكه آن مخدره قدم به خاندان عصمت و طهارت گذاشته عرب از باب تغيير اسم با الفاظ و نامهاى مختلف عربى او را ناميدهاند و شاهد اين مطلب اينكه در كتب معتبره مانند وفيات الاعيان اشارهاى به اسم عجمى او نكرده و فقط اسم عربى او را ذكر كرده و تصريح نموده كه او دختر يزدجرد است چنانچه گويد : و امه « سلافة » بنت يزدجرد آخر ملوك فارس و هى عمهام يزيد بن الوليد الاموى المعروف بالناقص .
معلوم مىشود « سلافة » يا « غزالة » اسم عربى آن بانوى معظمه است و چه خوب فرموده سيد الاعيان در اعيان الشيعة : ظاهر آنكه نام اصلى او آن است كه شيخ مفيد ( ره ) ذكر كرده يعنى « شاه زنان » است سپس آن را تغيير دادهاند چنانچه مبرد ذكر كرده است و گفته : اسمها سلافة من ولد يزدجرد معروفة النسب من خيرات النساء .
بستانى در دايرة المعارف گويد : امه سلافة من سبا يا الفرس و تلقب « شاه زنان » اى ملكة النساء - و شاه زنان در حين ولادت حضرت سجاد ( ع ) از دنيا رحلت نموده چنانچه شيخ صدوق ( ره ) در عيون اخبار الرضا ( ع ) روايت كرده به سند خود از سهل بن قاسم بوشنجانى گويد كه به من فرمود : امام رضا ( ع ) در خراسان كه ميان ما و شما ( يعنى عجمها و ايرانيان ) نسبتى است عرض كردم آن چيست أيها الامير ؟ « 1 » فرمود : عبد اللّه بن عامر كريز وقتى كه خراسان را فتح كرد دو نفر دختر يزدجرد بن شهريار ملك عجمها را گرفت و آنها را پيش عثمان بن عفان فرستاد او نيز يكى را به امام حسن ( ع ) و ديگرى را به امام حسين ( ع ) بخشيد و هر دو دختر در حال ولادت طفل از دنيا رفتند و مادر على بن الحسين ( ع ) در حال ولادت آن حضرت از دنيا رفت و او را بعضى از ام ولدهاى امام حسين ( ع ) متكفل شد .
اين جملات از روايت شيخ صدوق ( ره ) استفاده مىشود « 2 » و تحقيق در سند روايت لازم نيست زيرا اطمينان به آن در كتابى مثل عيون بيشتر از اقوال تاريخنويسان است كه اغلب نقلياتشان از مرسلات است .
و شيخ ثقهء أقدم بن أبى الثلج بغدادى ( ره ) متوفى 325 ه . ق در تاريخ الائمة به وفات مادر امام سجاد ( ع ) در حال ولادت آن حضرت تصريح كرده است . « 3 »
هامش
( 1 ) . از تغيير مذكور معلوم مىشود كه بعد از ولايتعهدى امام ( ع ) اين گفتگو واقع شده است .
( 2 ) . ر . ك : عيون الاخبار الرضا ( ع ) ، ص 128 ، ط قم ، 1377 ه . ق .
( 3 ) . ر . ك : تاريخ الائمة ، ص 15 ، ط قم .