جعفر در صفين در حضور عمويش امير المؤمنين ( ع ) شهيد شده است . « 1 »
حافظ كبير ابو عبد اللّه حاكم نيشابورى متوفى 405 ه . ق در كتاب المستدرك على الصحيحين فى الحديث ، ج 3 ، ص 142 ، قضيهء تزويج امّ كلثوم بنت امير المؤمنين ( ع ) را از عمر روايت كرده و حافظ شمس الدين ذهبى متوفى 848 ه . ق در تلخيص المستدرك در ذيل همان صفحه گويد : ( قلت منقطع ) يعنى اين حديث كه اين قصه را نقل كرده منقطع است و صحيح نيست پس از اعتبار ساقط است .
نگارنده گويد : اين اقوال در اين كتب معتبره كه با هم تهافت و تناقض دارند تاريخ امّ كلثوم را از جهاتى مبهم و تاريك ساخته و حقيقت امر را در صحت فرمايش شيخ اعظم رئيس مذهب محمد بن محمد بن نعمان بغدادى معروف به شيخ مفيد ( ره ) به وضوح رسانيده و لذا كلمات آن بزرگوار در اين قصه قول فصل و در اين قضيه كشف صدق است . پس كلمات ارزندهء آن شيخ اعظم را در اينجا بياورم و به كلام خاتمه دهم :
شيخ مفيد ( ره ) در جواب المسائل السروية فرموده :
ان الخبر الوارد به تزويج امير المؤمنين ( ع ) ابنته من عمر لم يثبت و طريقته من الزبير بن به كار و لم يكن موثوقا به فى النقل و كان متهما فيما يذكره من بغضه لأمير المؤمنين ( ع ) و غير مأمون ، و الحديث نفسه مختلف ، فتارة يروى ان امير المؤمنين ( ع ) تولى العقد له على ابنته ، و تارة يروى عن العباس انه تولى ذلك عنه ، و تارة يروى انه لم يقع العقد الا بعد وعيد عن عمر و تهديد لبنى هاشم ، و تارة يروى انه كان عن اختيار و ايثار ، ثم بعض الرواة يذكر ان عمر اولدها ولدا سماه زيدا ، و بعضهم يقول : ان لزيد بن عمر عقبا ، و منهم من يقول : ان امه بقيت بعده ، و منهم من يقول : ان عمر امهر امّ كلثوم اربعين الف درهم ، و منهم من يقول :
مهرها اربعة آلاف درهم ، و منهم من يقول : كان أمهرها خمسمائة درهم ، و هذا الاختلاف مما يبطل الحديث . « 2 »
از اين عبارات شريفهء شيخ اعظم مفيد ( ره ) رويه و طريقهء آن بزرگوار در عدم اعتماد به خبرى كه به نحو اضطراب نقل شده چنانچه كرارا به آن اشاره شد واضح و روشن است و در تاريخ امّ كلثوم نيز پس از تحقيق در روايات و تواريخ و كتب شيعه و سنّى آنچه به دست مىآيد آن است كه شيخ اعظم ( قدس سرّه ) به آن تصريح فرموده است و اللّه العالم .
هامش
( 1 ) . عمدة الطالب ، ص 20 ، ط نجف ، 1358 ه . ق .
( 2 ) . بحار الانوار ، ج 42 ، ص 107 .