ابراهيم ( ع ) است و اين مطلب از ضروريات در اسلام و اجماعى ميان مسلمين است .
و علماى اسلام توجيهات زيادى در رفع آن دارند مانند : شيخ شهيد ( ره ) در قواعد و فيروزآبادى صاحب قاموس در لغت در كتابش الصلاة و البشر « 1 » و شيخ بهايى ( ره ) « 2 » و علامهء مجلسى ( ره ) و سيد محدث جزائرى ( ره ) « 3 » و سيد محدث شبر ( قدس سرّه ) و غير از آن بزرگواران نگارش دادهاند و علامهء مجلسى ( ره ) در اواخر كتاب اربعين و سيد شبر در مصابيح الانوار « 4 » چهارده فقره توجيه ذكر كردهاند ولى بعض توجيهات عامّه با مذاق و رويه و عقيدهء خاصه درست نيست و از توجيهات فاسده است .
در اينجا به چند توجيه صحيح اشاره كرده و نقل مىشود :
اول : اكثر محققين خاصه و عامه گفتهاند : كه رسول اللّه ( ص ) چون از جملهء آل ابراهيم است پس صلوات بر آن حضرت و آلش در ضمن صلوات بر ابراهيم بر وجه اتم و اكمل حاصل است و مطلوب ما در صلوات كه درخواست مىكنيم : اللهم صل على محمد و آل محمد . . . الخ آن است كه پيغمبر اكرم و آلش به صلوات ديگرى اختصاص يابد كه مماثل صلواتى كه بر او و آلش و ديگران عموميت داشت .
و الصلاة العامة للكل من حيث العموم أقوى من الخاصة بالبعض .
دوم : تشبيه در عطا واقع شده و لازم نيست مثلا از سؤال كردن زيد كه به او نيز مانند عمرو عطا شود عمرو افضل از زيد هم باشد بلكه سؤالش از جهت سبقت زمانى عطا بر عمرو است پس سؤال صلوات بر خاتم انبياء مانند صلوات بر ابراهيم از جهت سبق زمانى ابراهيم است و از اين لازم نمىآيد كثرت و افضليت صلوات بر ابراهيم ( ع ) .
سوم : اقوى بودن مشبه به اغلب در تشبيه بايد اقوى باشد لازم نيست بلكه گاه مىشود كه تشبيه بدون آن محقق مىشود چنانچه يكى از دو برادر به پدرشان مىگويند : اعطنى دينارا كما اعطيت اخى . و از اين قبيل شايد باشد آيهء شريفه كه فرموده :
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ
« 5 » و آيهء شريفه ؛
أَحْسِنْ كَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ
« 6 » تشبيه در اصل جعل
هامش
( 1 ) . الصلاة و البشر ، ص 79 ، ط دمشق .
( 2 ) . مفتاح الفلاح ، ص 29 ، ط مصر و در حبل المتين نيز متعرض شده است . ر . ك : به صص 250 - 251 كه با مشرق الشمسين و رسالههاى متعدده از شيخ ( ره ) در سال : 1321 ه . ق در تهران طبع سنگى نفيس شده و نسخهاش بسيار ناياب گرديده است .
( 3 ) . انوار نعمانيه ، ج 1 ، ص 134 ، ط تبريز .
( 4 ) . مصابيح ، ج 1 ، ص 415 ، ط بغداد .
( 5 ) . بقره / 183 .
( 6 ) . قصص / 77 .