را در نماز ترك مىكرد تا به كليات برسد .
آقاى آلوسى - مدعى سيادت و بودن از خاندان نبوت هاشمى - كه بدون شك نسب ساختگى است - طرفدارى از بنى اميّه كرده و گفته : كه امام رازى روايت مىكند اعتراض اهل مدينه را بر سيد ملوك بنى اميّه يعنى معاويه با آن لفظ شنيع و محل رفيع « 1 » يعنى مقام بلندى كه معاويه داشت و مالك الرقاب و قهرمان الماء و الطين شده بود ، آيا نترسيدند و ساكت نشدند ؟
يعنى با آن تسلط معاويه و ايجاد خفقانى كه وى بعد از آنكه مسلط شد و رويهء خلافت اسلامى را تبديل به روش سلطنت اكاسره و قياصره كرد ، مهاجرين و انصار از ترس نمىتوانستند با آن لحن شديد به وى اعتراض كنند و گويند : اى معاويه فراموش كردى و از نماز دزديدى ؟ آيا نمىتوانستند با دوستى و صداقت و اخلاص بگذرند ؟ يعنى از ترس با معاويه مماشات با وى كرده و با ملايمت رفتار نمايند و اعتراض نكنند ؟ و بنا به ادّعاى آقاى آلوسى يك موضوع مهم دينى را در بوتهء تعويق و تعطيل بگذارند .
اينها توضيح عباراتى است كه آقاى آلوسى در رد امام رازى بيان كرده است ولى فراموش نموده كه در اوائل اسلام و در زمان خلفاى سهگانه و در دورهء امير المؤمنين ( ع ) مسلمانها آزاد بودند و در هر موضوعى و در هر واقعهاى خصوصا كه راجع به موضوعات سياسى و دينى و احكام شرعى بود ، در مقابل خليفه آنچه اعتراض داشتند با صراحت بيان و طلاقت لسان و با لهجهء صريح اعتراض مىكردند و كسى نمىتوانست ممانعت و جلوگيرى از آزادى زبان آنها نمايد و اصلا در اسلام ، مسلمان آزاد است و گرچه در روى خود زمامدار باشد حرف خود را بزند و كجا رسد كه در نماز كه عموم مهاجرين و انصار در آن نماز اجتماع دارند معاويه تسميه را نگويد ، بدون شك عموما زبان اعتراض را مىگشايند و حتى اين رويه و آزادى و حريّت در زبان و بيان تا دورهء بنى عباس باقى بود ، اعتراض بر عمر كه چرا لباس تو بلندتر شده در صورتى كه غنيمت بر عموم مسلمانها برابر قسمت شده و شهادت فرزندش كه من سهم خودم را به پدرم دادهام كه لباسش بلند شود ، مشهور است و حرف معترض بر وى كه اگر كج روى كرده باشى با اين شمشير كجى تو را اصلاح مىكنم ، معروف است . اين آزادى زبان در افراد جامعهء اسلامى است زمانى كه دشمنان اسلام بگذارند قوانين اسلامى حكم فرما باشد .
آقاى آلوسى زمان معاويه را قياس به زمان خويش كرده كه در بغداد در دورهء امپراطورى عثمانىها كه به نام اسلام خفقان و اختناق شديدى به بار آورده بودند كه كسى جرأت
هامش
( 1 ) . تفسير آلوسى ، ج 1 ، ص 46 ، ط بيروت .