لا يخفى عليك ان القصة و ان كانت صحيحة الا ان الذي اراد قتله هو عبيد اللّه بن زياد دون الحجاج ضرورة تأخر حكومة الحجاج عن المختار قطعا . . . الخ .
رجوع شود به ترجمهء مختار رحمه اللّه ج 3 ، ص 204 .
صاحب قاموس الرجال نسبت خبطى « 1 » كه به صاحب تنقيح المقال در نقل آن قصه داده ولى به خبط خويش متوجه نشده كه خود صاحب تنقيح المقال تصريح كرده كه نسبت آن جريان را به حجاج بن يوسف دادن خلاف ضرورت است ، بلى در ضمن قصه نيز جعلياتى به نظر مىخورد كه صاحب تنقيح المقال از آن به عنوان سهو راوى آن قصه تعبير آورده و مىفرمايد : ملاحظهء بعضى فقرات آن خبر طولانى از آن كشف مىكند ، ولى چون نظر صاحب قاموس الرجال و مبنايش بر ايراد و اشكال بر كلمات صاحب تنقيح المقال است و لذا به خبطها و خطاهاى خود متوجه نمىشود چنانچه موارد زيادى از ايرادات و اعتراضات وى بر تنقيح المقال وارد نيست .
و در گذشته اشاره شد اقلا تفسير مجعول منسوب به امام عسكرى ( ع ) از كتب قديمه بوده و به اندازهء كتب تاريخ كه از آنها نقل نموده و در مقام نقل قضاياى تاريخى به آنها تمسك كرده و مصدر نقليات خود قرار مىدهيم اعتبار دارد كه در موضوع كبوتر نامهبر آن قصه را نقل نمائيم .
محدث خيابانى ( ره ) مىفرمايد : حسان بن ثابت انصارى نيز از شعراى مخضرميين « 2 » كه زمان جاهليت و اسلام را درك كرده در اشعار خود اشعار به اين طير معلم و كبوتر نامهبر نموده .
مرحوم سيد مرتضى علم الهدى ( قدس اللّه سره ) در فصول مختاره گويد :
و قد كان فيه اى حسان بن ثابت بعد رسول اللّه ( ص ) انحراف شديد عن امير المؤمنين ( ع ) و كان عثمانيا و حرض الناس على على بن أبي طالب ( ع ) و كان يدعو الى نصرة معاوية و ذلك مشهور عنه فى نظمه ، أ لا ترى الى قوله :
يا ليت شعرى و ليت الطير تخبرنى * ما كان بين على و ابن عفانا
هامش
( 1 ) . ج 8 ، ص 453 .
( 2 ) . مخضرم شاعرى را گويند كه زمان جاهليت و اسلام را درك كرده باشد و حسان از شعراى غدير خم بوده در اول امر علوى و بعد عثمانى شده قيس بن سعد بن عبادة رضوان اللّه عليه در حق او فرموده : اعمى القلب و اعمى البصر ، هشت سال قبل از ولادت رسول اللّه ( ص ) به دنيا آمده و در سن صد و بيست سالگى از دنيا رفته ترجمهء تحقيقى وى در الغدير ج 2 ، از صص 34 - 65 ، ط 2 تهران مىباشد به آنجا مراجعه شود مردى بسيار ترسو بوده و در اين باره داستانى دارد ر . ك : به الغدير ، ص 64 ، ج 2 و بعضى از سنىها در شرح حالش كتاب مستقلى تأليف كرده است و ابيات مذكوره در فصول مختاره جزء ثانى ص 60 ، ط اول نجف اشرف موجود است .