عبارت است از كبوتر معلم كه از زمان قديم در موصل و مصر و شام و قسطنطنيه و كوفه و بغداد و حلب و مدينه و ديگر بلاد عظيمه معمول و مرسوم بود .
پس به همين وسيله و توسط كبوتر معلم بعد از عاشورا تا چهاردهم محرم ابن زياد با شام مخابره و يزيد به كوفه جواب داده و روز پانزدهم رءوس و اسرا را انفاذ داشته در اول صفر وارد شام نمودهاند .
و هكذا مخابرات شام و مدينه بين يزيد و وليد بعد از وفات معاويه در پانزدهم رجب در باب اخذ بيعت از حضرت حسين ( ع ) و امتناع آن جناب و مكتوب دوم يزيد در خصوص قتل آن بزرگوار و نهضت حضرت در شب بيست و هشتم ماه مذكور همه در عرض ده روز بلا كلام و مسلّم به همين طريق و توسط كبوتر معلم بوده است .
( رسيدن خبر وفات معاويه از شام به مدينه در روز دوم فوت او توسط كبوتر معلم ) . مرحوم احمد بن تاج الدين حسن سيف الدين استرآبادى از محدثين اماميّه در كتاب آثار احمدى گويد :
كه عبد اللّه انصارى مىگويد : با جمعى مردم در خدمت امام حسين ( ع ) بوديم بادى عظيم از جانب شام برآمد يكى از مواليان معاويه آنجا حاضر بود گفت :
يا بن رسول اللّه ( ص ) جدت مردم را از وزيدن باد خبر مىداد و تو نيز اگر مىتوانى خبر ده كه اين باد چه مىگويد آن حضرت فرمود : كه مىگويد : كه حاكم شام مرده و از جانب فوات جرعه كشيده ( چشيده ظ ) آن ملعون را سخن امام ( ع ) بسيار گران آمد اما به غير از سكوت چارهاى نديد روز ديگر خبر رسيد كه معاويه مرده و از خاكدان دنيا رخت فوات به دار الجزاء كشيده است .
بعد محدث خيابانى ( ره ) فرموده : پس معلوم شد كه به جز وسيلهء كبوتر نامهبر ايصال اين خبر ممكن نخواهد بود باز بعدا مىفرمايد : تفصيل كبوتر معلم . در اين مقام لازم است براى اثبات اين مطلب تفصيلى در تأسيس اين امر مذكور آيد .
در قاموس المعارف گويد : « 1 » كبوتر معلم و كبوتر نامه و كبوتر نامهبر كبوترى است كه نامه را به بال آن بسته و از شهرى به شهر ديگر مىفرستند چه در قديم الزمان مرسوم بوده كه چون زود رسيدن نامه را طالب بودندى آن را به بال كبوتر مخصوص معلمى مىبستند و آن هم به
هامش
( 1 ) . كتاب قاموس المعارف از تأليفات شريفهء شيخنا و استادنا العلامة الجليل آقا ميرزا محمد على مدرس تبريزى خيابانى رحمه اللّه صاحب ريحانة الادب متوفى 1373 ه . ق مىباشد و در شش مجلد است كه هنوز چاپ نشده است استاد بزرگوار با مرحوم شيخنا المحدث صاحب وقائع الايام معاصر و سالهاى دراز در يك شهرستان و يك محله زيست كردهاند رحمة اللّه عليها رحمة واسعة .