حاج ملّا هادى سبزوارى ، و آنگاه تمام سطح مكاسب شيخ ( در فقه ) و رسائل شيخ ( در اصول ) و كفايهء مرحوم آخوند ملا محمّد كاظم خراسانى و ضمنا هيئت قديم را نزد مرحوم حاج شيخ هاشم قزوينى و آقا شيخ مجتبى قزوينى و آية اللّه سبزوارى و آقاى اديب نيشابورى و مرحوم حاج شيخ حسن پايين خيابانى و برخى اساتيد ديگر فرا گرفتم .
ضمنا با درس خارج فقه و معارف مرحوم آقا ميرزا مهدى اصفهانى آشنا شدم و با شوق فراوانى در حدود دو سال به درس پربهرهء ايشان مىرفتم .
در همين اوقات به درس شرح منظومهء آقا ميرزا مهدى فرزند مرحوم آقا بزرگ حكيم مىرفتم و از اين راه با فلسفهء قديم آشنا شدم .
آشنائى با متون عالى فلسفهء قديم از قبيل : شرح اشارات ، شفاى بو على ، اسفار مرحوم آخوند ، در خارج از محيط طلبگى بود .
* * * * حوزههاى درس ، هرگاه محدود به چند نفر و كم جمعيّت بود ، غالبا در اطاقهاى مسكونى مدارس ، و درسهاى سطوح عالى و خارج كه جمعيّت بيشترى در آن شركت مىداشت بيشتر در مدرسهاى نسبة وسيع مدارس كه فرش آن در تابستان و زمستان منحصر به حصير بود ، و يا در شبستانهاى مساجد كه نيز در تابستان و زمستان حصير فرش و بسيار سرد بود و هرگز بخارى نمىديد ، تشكيل مىگرديد .
كسانى كه اهل كار و تحصيل بودند تقريبا تمام وقتشان به درس خواندن و مطالعه كردن و مباحثه كردن همان درسها ، و ( اگر خود از فضلاى حوزه بودند ) به درس گفتن برگزار مىشد و فقط در هفتهاى دو روز پنجشنبه و جمعه تعطيل بود ، كه آن هم أحيانا با درسهاى تعطيلى از قبيل رياضيّات و هيئت و تفسير و حديث و جز اينها مىگذشت .
* * * * زندگانى طلبگى بسيار ساده و در عين حال پرنشاط برگزار مىشد . در آن تاريخ كمتر افكار اجتماعى به محيط طلبگى راه داشت و گيرودارى هم اگر پيش مىآمد از حدود
تاريخ پيامبر اسلام ( فارسي ) — صفحة مقدمه ح
مساهمون: محمد ابراهيم آيتى
صمقدمه ح