راههاى فراگيرى امور نظرى
45 . سزاوار است كه امور نظرى را با راههاى اقناعى فراگيرند . در واقع بسيارى از مطالب نظرى را از راه تخيل ياد مىگيرند ، اينها امورى هستند كه انسان راهى به تعقل آنها ندارد اما بعد از آنكه معلومات واقعا زيادى را تعقل نموده باشد ، اينها مبادى بعيد و مبادى غير جسمانى مىباشند . در مورد اين معلومات لازم است كه مثالهاى آنها به طور عمومى فهميده شده و در نفس متعلمين به طور اقناعى جا بگيرد ؛ اما تميز آنچه بايد به تكتك امم از اين علوم داد و چيزهايى كه مىبايد به طور مشترك براى تمام امّتها و تمام ساكنان هر شهرى در نظر گرفت ، و آنچه بايد به يك امّت ، جداى از امّت ديگر داد ، يا يك شهر جداى از شهر ديگر يا يك طايفه از يك شهر جداى از طايفه ديگر و به طول كل تمام اين مسايل به وسيلهء فضيلت فكرى حاصل مىشوند و اين وقتى حاصل مىشود كه فضيلت نظرى به دست آمده باشد .
پند و اكراه
46 . اما فضايل عمليّه و صناعتهاى عملى به اين ترتيب تعليم داده مىشوند كه افعال آنها به صورت عادت درآيد و اين به دو طريق رخ مىدهد ؛ يكى با گفتارهاى اقناعى و رفتارهايى كه باعث انفعال نفس مخاطب گردد و ساير گفتارهايى كه اين افعال و ملكات را در نفس تمكين بخشد ، آن هم تمكينى تام و تمام ، تا آنجا كه اراده مخاطبين به طور دلبخواه ، به سمت انجام افعال مناسب اينها بيدار شود ، و اين