شناخت لذت و رنج
14 . لذاتى كه در پى افعال پديد مىآيند ، يا لذت محسوساند يا لذت مفهوم و هريك يا زود مىآيند و زود مىروند و يا دير مىآيند و اى بسا كه بمانند . اذيت و رنج نيز چنين است و هريك از اين لذات به دو شكل در پى افعالى كه آنها را ايجاد مىكنند پديد مىآيند ، يا اينكه شأن فعل اينطور است كه لذت يا درد و اذيت ، به طور دايمى پس از آن پديد مىآيند يا مثل دردى كه پس از سوختن وجود دارد يا لذتى كه پس از جماع وجود دارد ، يعنى شأن سوختن است كه حيوانى دچار آن شود ، پس آز آن درد و رنج مىكشد و يا اينكه از پس فعل ، دردى هست به اين شكل كه به وسيلهء شريعت اين درد عارض مىشود . پس درد در پى فعل مىآيد بدون اينكه شأن فعل اين باشد كه درد به طور دايمى در پى آن باشد .
اين درد و اذيت ، مثل حال زناكار يا كشتن قاتل است و افعال جميلهاى كه در پى آنها براى مدتى كوتاه اذيتى هست ؛ بىشك در پس آن لذتى خواهد بود و افعال قبيحهاى كه براى مدتى كوتاه لذتى در پى خود ايجاد مىكند ، به طور قطع در پس آن اذيت و رنجى هست ، بنابراين سزاوار است لذاتى كه با انجام دادن فعلى حصال مىشوند و دردهايى كه در پى آن مىآيند را در نظر بگيريم و آن لذاتى را كه زود مىآيند و زود مىروند و پس از رفتنشان درد و رنج به جا مىگذارند را تشخيص دهيم و هروقت به فعل قبيحى به دليل لذتى كه گمان مىكنيم در پى آن به طور زودگذر برايمان حاصل مىشود ميل