گرديد ؛ و از هيچ تلاشى در آگاه ساختن آنان خوددارى نكرد ؛ و ذرّهاى از امكانات خويش ، در راه آشنائيها از اسرار علوم ، از آنان دريغ نفرمود ؛ « اسرار علوم » ، « دقايق و ريزهكاريهاى حكمت » و « حقايق امور » را تعليمشان داد .
« ابو الفتح شهرستانى » در كتاب خود « الملل و النحل » - در آنجا كه از « امام صادق ( ع ) » نام مىبرد - به اين معنى اعتراف كرده ، گفته است :
« او داراى علوم فراوان در دين ، ادب كاملى در حكمت ، زهدى بالغ در دنيا ، و ورع تامّى در برابر شهوات بود . » سپس اضافه مىكند : « او مدّتى در مدينه ، شيعيان منسوب به خود را از « علوم » بهرهمند مىساخت و بر دوستانش باران اسرار و رموز علوم مىباريد . « 484 » »
جمع زيادى و گروه كثيرى از « اصحاب امام صادق ( ع ) » مقام علم و عمل خود را به آنچنان مرحلهاى از بروز رسانيدند كه خود ، جزو پيشوايان هدايت ، چراغهاى تاريكى ، درياهاى دانش ، و ستارگان روشنىبخش و رهنما قرار گرفتند .
از اين عدّه ، آنها كه نام و شرح حالشان در « كتابهاى تراجم و رجال » آمده ، « چهار هزار » به شمار مىآيند . اينان از اهل « عراق » ، « حجاز » ، « فارس » و « سوريه » مىباشند ، و داراى مصنّفات و كتابهائى هستند كه در نزد « شيعه » معروف و مشهور است و « اصول أربعمائة » از ميان نوشتههاى
هامش
( 484 ) رجوع كنيد به الملل و النحل ( شهرستانى ) ج 1 ص 166 ط دار المعرفهء بيروت .