تيرهها و قومهاى انسانى برخورد كند . عربها آنجا را كوه زبانها مىنامند . پلين « 1 » مىگويد كه در بازارهاى مكارهى بندر ديوسكورياس « 2 » ( سوخومى كاله ؟ ) « 3 » مردم به يكصد و سى زبان صحبت مىكردهاند ، استرابون « 4 » كه محتاطتر از او است ، اين رقم را به هفتاد زبان و لهجهى ناحيهيى كاهش داده است .
حتى در زمان ما نيز مىتوان اين تعداد از زبانها را صحيح تلقى كرد . شايد هجومها و يورشهاى مختلف و تغييرات و تبدلاتى كه پاى تعداد زيادى از مردم آسيا را به اروپا كشانده است ، موجب گرديده باشد كه دستههاى مجزايى از مهاجمان از ترس افراد دشمن يا از دشوارى موانعى كه بر سر راهشان بوده است در پيچ و خم اين كوهستانها از راه رفتن باز بمانند و براى هميشه در اين سرزمين ماندگار شوند .
ميان مردم قفقاز چركس « 5 » ها يا آديگه « 6 » ها - كه نسلشان در شرف انقراض و نابودى است و به زودى به كلى ناپديد خواهند شد - از همه معروفترند . آنها در قفقاز شمالى در جلگههاى مرتفع مصب رودخانهى كوبان « 7 » ساكن هستند .
هنوز به درستى معلوم نشده است كه آنها را بايد از نژاد آريايى به شمار آورد يا با ريشهى گرجىها و لزگىها يكى دانست . آنها اسما مسلمان و پيرو دين محمدى محسوب مىشوند ولى به اين دين مبالغى از آيين مسيحيت و حتى مظاهر بتپرستى را افزودهاند .
چركسها از آنجا كه به زيبايى و آزادى و آزادگى و پردلى خود سخت مىبالند مدتهاى دراز به دليل استقلال سرزمينشان در برابر روسها از خود دفاع كردند . اما سرانجام كارى از پيش نبردند و در سال 1864 مغلوب آنان شدند و آنگاه به فرمان گراندوك ميشل « 8 » ، به آديگهها اخطار گرديد كه در ظرف حداكثر يك ماه از زمينهاى خود خارج شوند والّا با آنان مانند اسيران جنگى رفتار خواهد شد . و در پايان مهلت
هامش
( 1 ) .Pline: طبيعىدان معروف رومى كه در سال 32 ميلادى به دنيا آمده است . م .
( 2 ) .Dioscurias: شهر سرزمين باستانى كولخيس كه در افسانههاى يونان ، ياسون در جستجوى پشم زرين به آنجا رفت . م .
( 3 ) . مطلب داخل پرانتز و علامت ترديد از نويسنده است و ظاهرا جاى اصلى ديوسكورياس را نمىدانسته است . م .
( 4 ) .Strabon: جغرافىدان معروف يونانى ، متولد 58 پيش از ميلاد و درگذشت حوالى 25 بعد از ميلاد . م .
( 5 ) .Circassiens( 6 ) .Adighes: آديگه يا آديغه .
( 7 ) .Kouban( 8 ) .Grand duc Michel