جوان بسيار باهوش ارمنى - كه خوب فرانسه حرف مىزد - نزديك به يك ماه تمام سراسر شهر و اطراف آن را زير پا گذاشتيم و در سايهى محبت آقاى نورمان به نايب السلطنه - فرزند شاه و وزير جنگ « 1 » ، به حضرت اشرف يحيىخان - شوهر خواهر شاه « 2 » به وزير جهانگيرخان « 3 » ارمنى كاتوليكى كه كليهى قورخانهها زير نظر او بود ، به دكتر تولوزان - طبيب و مشاور مخصوص اعليحضرت - به آقايان نمايندگان خارجى : آرژير پولوس « 4 » ، فرنان سوآر « 5 » ، شارلكن « 6 » ، فخرىبيگ « 7 » ، دوشوفر « 8 » ، به ژنرالهاى آندرينى « 9 » ، گاستژرخان « 10 » ، دوتوفانشتين « 11 » ، بولهر « 12 » ، لومر « 13 » خلاصه به كليهى رجال و شخصيتهاى برجسته اعم از اروپايى يا ايرانى معرفى شديم . اميدوارم همهى اين اشخاص با محبت و مهماننواز ، على الخصوص آقاى دونورمان ، سپاسگزارى و حقشناسى عميق ما را در قبال مراحمى كه نسبت به ما مبذول داشتهاند ، صميمانه بپذيرند .
بعد از اين ملاقات دلپذير با آقاى دونورمان براى ديدن شهر به عنوان سياح كنجكاوى كه مىخواهد به همه جا سر بزند و از بدبختى يا خوشبختى مردم كوچه و بازار تا آنجا كه ممكن است ، اطلاع كافى به دست آورد - البته نه آنطور كه نزاكت ايجاب مىكرد با
هامش
( 1 ) . كامران ميرزا ، فرزند سوم ناصر الدين شاه كه در سال 1307 خورشيدى در سن هفتاد و پنج سالگى در تهران درگذشته است . م .
( 2 ) . عزت الدوله خواهر تنى ناصر الدين شاه ابتدا همسر اميركبير بود و بعد از قتل اين مرد بزرگ ، زن چند نفر از جمله يحيىخان مشير الدوله ، برادر حاج ميرزا حسين خان سپهسالار شده است . م .
( 3 ) . جهانگيرخان از ارمنيان ايران و از رجال برجستهى دوره ناصر الدين شاه و ملقب به وزير صنايع بود .
رتبهى امير تومانى نيز داشته ، كه بعد از درگذشت وى در سال 1309 ه . ق مناصبش به آقا بالاخان داده شد . م .
( 4 ) .Argyrpoulosوزير مختار روسيه در ايران . م .
( 5 ) .Fernand Souhartكاردار فرانسه در ايران . م .
( 6 ) .Charles Keunژنرال كنسول هلند و رومانى در ايران . م .
( 7 ) .Fahri - Beyسفير كبير عثمانى در ايران . م .
( 8 ) .De Schoferكاردار اتريش در ايران . م .
( 9 ) .Andiriniايتاليايى و معلم پياده نظام . م .
( 10 ) .Gasteiger - Khanمهندس اتريشى . م .
( 11 ) .de Teuffensteinبارون توفانشتين اتريشى بود و براى اداره و تعليم امور مالى استخدام شده بود .
ظاهرا مقارن با سفر نويسنده به ايران حكومت ساوه را هم به عهده داشته است ! ر . ك . تاريخ مؤسسات تمدنى جديد در ايران . تأليف دكتر محبوبى اردكانى ، ج 2 ، ص 169 . م .
( 12 ) .Bulherظاهرا بوهلر صحيح است و او فرانسوى و معلم مهندسى و حساب و هندسه و جبر و مثلثات و نقشهكشى بوده و ساليان دراز در قشون ايران با درجه سرتيپى خدمت كرده است . ر . ك .
همان جا ، ج 1 ، ص 272 . م .
( 13 ) .Lemaireفرانسوى و معلم موسيقى بود . م .