مادر عمرو عاص كنيزى بود متعلق به مردى از قبيله عنزة كه در جنگ اسير شد .
عبد الله بن جدعان تيمى آن كنيز را خريد ، او روسپى بود . عبد الله بن جدعان بعد او را آزاد ساخت . قضا را در يك ماه ابو لهب بن عبد المطلب و امية بن خلف جمحى و هشام بن مغيره مخزومى و ابو سفيان بن حرب و عاص بن وائل سهمى بر او افتادند و از او كام گرفتند و او عمرو را زاييد و همه آنان مدعى او شدند . سرانجام خود نابغة را حكم قرار دادند و او گفت : پسرم از عاص بن وائل است و اين به آن سبب بود كه عاص بن وائل بر آن روسپى اموال بيشترى مى بخشيد . گويند عمرو به ابو سفيان شبيهتر بوده و در همين مورد حارث بن عبد المطلب خطاب به عمرو بن عاص چنين سروده است : « پدر تو ابو سفيان است و در اين شك نيست كه ميان ما آثار و شمايل تو آن را آشكار ساخته است » .
ابو عمر بن عبد البر صاحب كتاب الاستيعاب مى گويد : نام مادر عمرو ، سلمى و لقب او نابغه و دختر حرمله از طايفه بنى جلان بن عنزة بن اسد بن ربيعة بن نزار است .
او به اسيرى افتاد و پس از آنكه ميان گروهى از قريش دست به دست شد در اختيار عاص بن وائل قرار گرفت و عمرو را براى او آورد .
ابن عبد البر مى گويد : براى مردى هزار درهم جايزه قرار دادند كه از عمرو عاص در حالى كه بر منبر باشد بپرسد مادرش كيست . آن مرد پرسيد . گفت : مادرم سلمى دختر حرمله و ملقب به نابغه و از طايفه بنى عنزة و از خاندان جلان است ، به دست اعراب اسير و در بازار عكاظ فروخته شد . فاكه بن مغيره او را خريد سپس عبد الله بن جدعان او را از وى خريد و سرانجام در اختيار عاص بن وائل قرار گرفت و من با نجابت متولد شدم ، اينك اگر براى تو جايزهاى قرار دادهاند آن را بگير .
مبرد در كتاب الكامل گفته است : نام مادر عمرو ليلى بوده و اين خبر را هم
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 302
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص٣٠٢