شويد و در آن جاودانه كه جايگاه متكبران چه بد جايگاهى است . » و اى بندگان خدا بدانيد كه از مرگ راه گريزى نيست ، از آن بترسيد و آمادگى آن را در خود فراهم سازيد كه شما به هر حال رانده شدگان مرگيد ، اگر بر جاى باشيد شما را مى گيرد و اگر بگريزيد به شما خواهد رسيد . او از سايه شما به شما نزديكتر است و بر موى پيشانى شما گره خورده است ، دنيا پيشينيان شما را در نورديده است .
بنابراين هنگامى كه نفسهاى شما در باره شهوتهاى دنيا با شما ستيز مىكند و شما را به سوى آن مى برد . فراوان مرگ را فراياد آريد كه مرگ بسندهترين واعظ است .
پيامبر ( ص ) فرموده است : « از مرگ فراوان ياد كنيد كه در هم شكننده لذتهاست » . اى بندگان خدا بدانيد كه آنچه پس از مرگ است از مرگ سخت تر است ، البته براى كسى كه خدايش نيامرزد و بر او رحمت نياورد . از گور و تنگنا و فشار و تاريكى آن بترسيد كه گور همه روزه چنين سخن مى گويد : من خانهء خاك و خانه غربت و خانه كرمهايم . و گور ، گلستانى از گلستانهاى بهشت است ، يا مغاكى از مغاكهاى دوزخ . چون مسلمان مى ميرد زمين به او مى گويد : درود و خوشامد بر تو باد تو از كسانى بودى كه از راه رفتن تو بر پشت خودم احساس خوشى مى كردم . اينك كه من عهدهدار تو شدهام خواهى دانست كه رفتارم با تو چگونه است . آنگاه تا آنجا كه چشم او مى بيند برايش گشاده مىشود . و چون كافر به خاك سپرده مىشود زمين مى گويدش : درود و خوشامد بر تو مباد تو از كسانى بودى كه خوش نمى داشتم بر پشت من راه روى . اينك كه من عهدهدار تو شدم خواهى دانست كه رفتارم با تو چگونه است . و چندان بر او تنگ مىشود كه دندههايش به يكديگر مى پيوندد .
و بدانيد زندگى سخت كه خداوند سبحان فرموده است « همانا او را زندگى سختى است » منظور عذاب گور است و همانا بر كافر در گور مارهاى بزرگى گماشته مى شوند كه گوشت او را تا هنگامى كه از گور برانگيخته شود مى گزند و اگر يكى از آن مارها بر زمين بدمد زمين هرگز چيزى نمى روياند .
اى بندگان خدا بدانيد كه نفسها و بدنهاى لطيف و ناز پروردهء شما كه عذاب
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 207
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص٢٠٧